Nisan 2021 - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Kediler ve köpekler için aşı takvimi

Kediler ve köpekler için aşılama, evcil dostlarımızın enfeksiyöz hastalıklardan korunması için en güvenli ve ucuz yöntemlerden biridir.

Yavru kedi ne zaman eve getirilebilir?

Bu dünyada yavru kedilerden daha sevimli bir şey olabilir mi? İlginç tuhaflıkları ve minik miyavlamaları onları eve götürmek isteyen kedi severler için karşı konulmaz kılıyor.

Köpek besleme ilkeleri ve mama seçimi

Köpekleri daha doğru beslemek için her gün yeni şeyler öğrenmeye devam ediyoruz. Yaklaşık 40 yıl önce sadece et ile köpeklerin sağlıklı şekilde beslenebilecekleri düşünülüyordu.

Kedi ırkları: British shorthair

British Shorthair, kısa, yoğun ve su geçirmez tüylere, kalın bacaklara ve küt uçlu bir kuyruğa sahip, güçlü görünümlü büyük bir kedidir.

Kuş eğitimi için 5 temel öneri

Daha önce bir köpek sahibi olduysanız, muhtemelen ona otur, kalk ve gel gibi tüm temel bilgileri öğreterek eğitim verdiniz. Evcil kuşunuz için de aynısını yapmanız gerektiğini biliyor muydunuz?

Sığırlarda lenf yumrularının palpasyonu

Lenf yumruları (lymphonodi, nodi lyphatici) vücudun belirli bölgelerinde yer alan, ortalama 1-2 cm. uzunluğunda, yuvarlak ya da fasulye şeklindeki oluşumlardır.

Sığırlarda suni tohumlama

Hayvansal üretimin artırılmasının bugün için geçerli iki yolu vardır. Bunlar; birim başına düşen verimi artırmak ve yüksek verimli ırkların devamlılığını sağlamaktır.

Ciliophora: Silliler

Balantidium coli

Silliler, en gelişmiş protista grubudur. Çok sayıda mikronükleus (küçük) ve tek bir makronükleus (büyük) taşırlar. Mikronükleus üremeden sorumludur ve mitotik bölünür, makronükleus ise metabolizmadan sorumludur ve amitotik bölünür.

Vorticella
Paramecium
Entodinium

Sililerde bulunan protein yapıdaki zara "pelikula" adı verilir ve pelikulanın kalınlığı, türlere göre değişkenlik gösterir. Boşaltımdan, kontraktil vakuol sorumludur. Entodiniomorpha üyeleri, memelilerin sindirim sisteminde kommensal olarak yaşarlar ve selüloz sindirimine yardımcı olurlar.

Balantidium coli, Ciliophora şubesinde yer alan tekhücreli bir canlıdır. İnsanlarda hastalık yapan tek siliattır. Sebep oldukları hastalığın adı balantidiasis'dir, kanlı ishallere neden olurlar. Kalın bağırsak boşluğunda kommensal olarak yaşarlar ve konakları genellikle domuzlardır. Enfektif formları kistlerdir, kistler besinlerle veya kirlenmiş sularla alınırlar.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden ve CDC Halk Sağlığı Resim Kitaplığı'ndan yararlanılmıştır.

Microspora

Microspora şubesinin iki sınıfı bulunmaktadır; Rudimicrospora ve Microsporea. Şubenin tüm elemanları, zorunlu hücre içi parazitleridir. Mitokondrileri bulunmaz ve tek hücreli sporlar meydana getirirler. Böcekler için patojen olan canlıların çoğu, bu şubenin üyeleridir. Hayat evrelerinde hem hücre içi hem de hücre dışı yaşam görülür. Hücre içi eşeyli ve eşeysiz devreler boyunca, konak canlıya zarar verilir. Sonuçta da, çok dayanıklı bir spor hücresi üretilir. 

Microspora
Spor hücresi

• Nosema apis: Arılarda dizanteri etkenidir.

• Encephalitozoon cuniculi: Laboratuar hayvanlarının bir çoğunda görülen bir parazittir.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Apicomplexa

Apicomplexa şubesinin neredeyse tüm üyeleri endoparazitiktir. Şubenin ismi, hücrelerin uç kısmında bulunan ve konak canlının vücuduna girişte rol oynayan "apicomplexa" (rhoptry ve mikronem) olarak bilinen yapılardan gelir. Bu canlıların hareket organelleri, sadece bazı hücre arası evrelerde belirgindir. Üreme, uzantı taşımayan sporlar veya oocyst ile gerçekleşir. Bu şubeye ait en bilinen parazitler; Toxoplasma, Plasmodium ve Babesia'dır.

Toxoplasma gondii
Plasmodium vivax
Plasmodium falciparum
Babesia spp.

• Toxoplasma gondii: Kedilerin bağırsak dokusunda bulunur. İnsana geçmesi halinde, kısırlık veya düşük nedenidir.

• Plasmodium vivax: Sıtma etkenidir.

• Plasmodium falciparum: En yaygın kötü huylu malarya (sıtma) etkenidir. 48 saatte bir, sıtma nöbetleri görülür.

• Babesia spp.: Babesiosis etkenidir. Bu hastalık sığır, koyun, keçi, at, köpek, kedi, domuz ve kemiricilerde görülür. Babesia türlerinin vektörü Ixodidae ailesinde kene türleridir. Veteriner hekimliği açısından önem taşır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Sarcomastigophora: Kök bacak ve kamçı taşıyanlar

Sarcomastigophora şubesinin üyeleri, hareket organeli olarak kök bacak veya kamçı taşırlar. Tümü bir hücreli olan sucul canlılardır. Kamçı veya kök bacak taşımalarına göre, 2 alt şube içerisinde incelenirler; Mastigophora (kamçılılar) ve Sarcodina (kök bacaklılar).

Mastigophora (Kamçılılar)

Hareket organeli olarak kamçı taşıyan bir hücreli canlılardır. Bazı türlerde, koloni halinde yaşam da görülebilir. Klorofil taşıyıp taşımamalarına göre, 2 sınıfa ayrılırlar; Phytomastigophora ve Zoomastigophora.

Phytomastigophora

Bu sınıfın üyeleri, kamçı ile hareket ederler ve klorofil taşırlar. Sucul ortamların primer üreticileri bu canlılardır. Boyuna ikiye veya çok parçaya bölünebilmelerinin yanında, eşeyli çoğalan cinsler de bulunur (Volvox). Bu sınıf üyelerinden Ceratium ve Noctiluca cinsleri (Dinoflagellata), içerdikleri ksantofil pigmenti nedeniyle "red-tide" görüntüsüne sebep olur. Euglena, kloroplast taşımasına rağmen, dışarıdan organik besin alarak heterotrof özellik de gösterir (mixotrof). Bu sınıfın takımları ve bu takımlara ait en iyi bilinen cinsler; Dinoflagellata, Euglenida ve Volvocida'dır.

Noctiluca spp.
Euglena spp.
Volvox spp.

Zoomastigophora

Zoomastigophora üyeleri parazitik yaşarlar veya simbiyont olabilirler. Örneğin, Hypermastigida takımı üyeleri, böceklerin bağırsaklarında simbiyont yaşayarak, selüloz sindirimine yardımcı olur.

Leishmania
Trypanosoma
Trichomonas

Kinetoplastida, DNA içeren bir mitokondri taşır. Bu takımın üyeleri olan en önemli parazitler şunlardır;
- Leishmania tropica: Şark çıbanı etkenidir. Sivrisinekler ile taşınır.
- Leishmania donovani: Kala-azar hastalığı etkenidir. Sivrisinekler ile taşınır.
- Trypanosoma gambiense: Uyku hastalığı etkenidir. Çeçe sineği ile taşınır.
- Trichomonas vaginalis: Vajinal akıntıya sebep olur.

Sarcodina (Kök bacaklılar)

Bu alt şubedeki canlılar, hareket organeli olarak kök bacaklar taşırlar. Besin, pseudopod yardımıyla ve fagositoz yolu ile alınır.
İçeriğine ve şekline göre, başlıca 4 kök ayak tipi görülür:
1. Lobopod: Lob şekillidir ve hem ektoplazma hem de endoplazma içerir.
2. Filopod: İplik şeklindedir ve sadece ektoplazma içerir.
3. Retikülopod: Ağ şeklindedir ve sadece ektoplazma içerir.
4. Aksopod: İğne şekillidir ve mikrotübül içerir.

Amoeba
Entamoeba

Bu sınıfta yer alan Mastigamoeba cinsi, kamçılılar ve amipler arası geçiş formu olarak kabul edilir. Hem yalancı ayak (pseudopod) hem de kamçı taşır. Bir kök bacaklı olan Entamoeba histolytica, amipli dizanteri, kanlı ishal etkenidir.

Bu alt şubenin Foraminifera takımına ait canlıların kabukları CaCO3 içerir. Bu tip kabuklar su tuttuğu için, petrol muhafaza eder. Petrol aramalarında, bu canlıların kabuklarının varlığına bakılır. Radiolaria takımında ise, kabuk SiO2 veya SrSO4 içerir ve bu canlıların kabuklarının birikimiyle Chert-Quartz kayaçları oluşur.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Haptophyta

Şube üyelerinin büyük çoğunluğu bir hücreli ve fotosentetik canlılardır. Sucul ortamların önemli besin kaynakları sayılırlar. Sıklıkla tropik denizlerde, ender olarak da tatlı sularda ve toprakta yayılış gösterirler. Bazı türleri, alg patlamalarına neden olabilir. Yapılarında bulunan diadinoksantin ve fukoksantin pigmentleri nedeniyle, sarımsı kahverengi renktedirler.

Kamçıların çıktıkları noktanın yakınında, hücreden dışarıya uzanan bir kancayı andıran ve "haptonema" adı verilen organel, bu şubeye özgüdür. Bu organelin, önceleri üçüncü bir kamçı olduğu sanılmış, ancak daha sonra yapısının kamçıdan farklı olduğu ortaya çıkarılmıştır.

Arkhangelskiella spp.
Emiliania huxleyi
Coccolithus pelagicus

Hareketli ve hareketsiz formların birbirini izlediği, gelişmiş bir yaşam döngüleri bulunur. Golgi organeli tarafından salgılanan kalsiyum ya da silis yapılı plaklarla örtülü olan bu canlılar, olağanüstü çeşitlilikte şekillere sahiptir. Öldükleri zaman, bu plaklar dibe çökerek, okyanus kayaçlarının yapısına katılır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Oomycota: Su küfleri, algsi mantarlar

Su küfleri, oldukça kalabalık bir gruptur. Klorofil taşımamaları nedeniyle besinlerini dışarıdan almak, ya da başka bir canlı (bitki ya da hayvan) üzerinden asalak şekilde beslenmek zorun da olan, kamçılı tek hücrelilerdir. Bu nedenle bu canlılar, çürüyen organizmaların ayrıştırılmasında önemli rol oynar. Şubenin ismi, dişi eşey hücrelerinin içinde bulunduğu "oogonia" adı verilen yapılardan gelir. Eşeyli ve eşeysiz üreme görülür. Misellerden oluşan tallusları, esas yapı elemanlarıdır.

Plasmopara viticola
Phytophthora infestans

İpliksi yapıları, hif adı verilen yapıları taşımaları ve ayrıştırıcı özellikleri nedeniyle, daha önce mantarlar aleminde yer alan bu grup, selülozik maddeler ve glikan içeren hücre duvarlarının yapısı nedeniyle, mantarlar aleminden ayrılmıştır. Mantarlardan bir diğer farkları da, kamçı hücrelerinin çekirdeklerinin, mantarlarda olduğu gibi haploid değil, diploid yapıda olmasıdır. Yüzücü yapıdaki sporların taşıdığı birbirinin aynısı olan iki kamçının varlığı ve mycolaminarin adı verilen enerji molekülünün varlığı, bu grubun alglere daha yakın akraba olduğunun bir göstergesi sayılmaktadır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Rhodophyta: Kırmızı algler

Büyük çoğunluğu denizlerde yaşayan ve kırmızı renkli fikoeritrin pigmentiyle karakterize olan alglerdir. Tatlı sularda ve toprakta yaşayan az sayıda türü vardır. Pigment yapıları ve zar tipleri bakımından, mavi-yeşil alglerle yakın akraba kabul edilirler. Kırmızı alglerin en önemli özelliklerinden birisi, sperm hücreleri dahil, hiçbir hücrenin kamçı taşımamasıdır. Yaprak şeklinde gelişmiş tallusları bulunur. Karmaşık yaşam döngüleri, 3 evre içerir ve döl almaşı görülür.

Porphyra spp.
Chondrus spp.
Gracilaria spp.

Bazı türlerinde, hücre duvarlarında kalsiyum karbonat depolanır. Bu türlerden oluşan resifler, dalgaları keserek, içlerinde yaşayan canlılara korunak sağlar. Bazılarının pektin yapılı hücre çeperlerinden "agar agar" adı verilen polimer yapılı musilaj jel elde edilir. Besin ve ilaç endüstrisinde kullanılan türleri de vardır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Phaeophyta: Kahverengi algler

Kahverengi algler ya da esmer su yosunları, 30 metreye ulaşabilen boylarıyla, en iri yapılı alglerdir. Ancak tropik denizlerde bulunan türlerinden bazıları, mikroskobik boylarda da olabilir. Neredeyse tamamı denizeldir. Kayalık sahillerde, sıklıkla soğuk ve ılıman sularda yaşarlar. Tropik bölgelerde yaşayan kahverengi alg sayısı azdır. Yaşam döngülerinde, eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip ettiği bir "döl almaşı" görülür.

Fucus spp.
Ectocarpus spp.
Dictyota spp.

Fotosentez yapan kara bitkilerinde bulunan klorofil -a'ya ek olarak "klorofil -c", kloroplasta ek olarak da "fukoksantin" pigmentini taşırlar. Kendilerine özgü olan renkleri, fukoksantin pigmenti tarafından oluşturulur. Bitkilerden bir diğer önemli fark, kahverengi alglerin fotosentez ürünlerinin nişasta olarak değil, manitol (manik asit alkolü), laminarin (bir polisakkarit), algin (musilajlı bir madde) ve yağ olarak depolanmasıdır. Kök, gövde ve yaprak gibi yapıların oluşumuna ek olarak, ileri yapılı bazı türlerde meristem benzeri dokulaşma ve özelleşmiş bazı hücreler görülür. Birçok deniz canlısına besin ve yumurtaları için korunak sağlarlar. Besin değeri açısından zengin olmaları nedeniyle, besin endüstrisinde de kullanılırlar.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Chlorophyta: Yeşil algler

Hem tatlı hem de tuzlu sularda yaşayabilen, bir ya da çok hücreli organizmalardır. Birçok bilim adamı tarafından, bitkiler alemindeki türlerin atası kabul edilirler. Farklı şekillerde kloroplastları, klorofil -a ve -b taşır. Fotosentez ürünleri, yağlar ve nişasta şeklinde depolanır. Doku düzeyinde farklılaşma kazanmamışlardır. Karotenoid ve ksantofil pigmentlerine sahiptirler.

Yaşama ortamları ve yaşam şekilleri, büyük çeşitlilik gösterir. Büyük çoğunluğu sucul olmasına karşın, kar üzerinde, ağaç gövdelerinde ya da toprakta simbiyotik olarak yaşayan türleri de vardır. Mantarlar aleminin üyeleriyle birleşerek likenleri meydana getirirler. Yaşam evrelerinde, döl almaşı görülür.

Chlorophyceae

Çok sayıda tür içeren, kalabalık bir sınıftır. Koloni halinde yaşayan bazı üyeler, protozoa altında Phytomastigophora grubu dahilinde de incelenen kamçılılardır. Bazı türlerinin hücre duvarlarının yapısında bulunan kalsiyum bileşikleri, denizel kayaçların yapısına katılır.

Gonium spp.
Pandorina spp.
Volvox spp.

Conjugatophyceae (Kavuşur algler)

Sıklıkla tatlı sularda, nadiren de denizlerde yaşayan, bir hücreli ya da ipliksi yapıdaki alglerdir. Her hücrede en az bir kloroplast bulunur. kloroplastlar farklı şekillerde olabilir. Eşey hücresi görevindeki hücrelerin, karşılıklı geçerek sitoplazmalarını birbirlerine aktarmaları (kavuşma) yoluyla, eşeyli üreme görülür. Hücre bölünmesiyle eşeysiz üreme de görülür.

Cosmarium spp.
Closterium spp.
Spyrogyra spp.

Charophyceae (Su şamdanları)

Katlı şamdanları andıran görüntüleri nedeniyle bu adı almışlardır. Tatlı ve acı sularda yaşarlar. Hücreleri küre şeklindedir ve bol kloroplast içerir. Selüloz yapıdaki hücre duvarlarına, bazı türlerde kireç toplanmıştır. Ana gövdenin "nod" adı verilen bölümlerinde oluşan yumruların çimlenmesiyle ürerler.

Halimeda spp.
Nitella spp.
Chara spp.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Sagenista: Balçık algleri

Bazı kaynaklarda, Chrysophyta şubesi altında incelenirler. Tamamı heterotroftur. Temelde hepsi bir hücrelidir, ancak bir kısmı koloniler halinde yaşarlar. Şubenin tüm üyelerinde görülen ortak özellikler çok az olduğundan, kökenlerinin parafiletik olduğu düşünülmektedir. En önemli ortak özellikleri, birbirinden farklı iki adet kamçı içerdikleri bir yaşam evresi geçirmeleridir. Şubenin üyeleri, 2 ana sınıf altında incelenir.

1. Sınıf: Bicoecea

Yakın zamanda tanımlanan ve henüz çok detaylı olarak çalışılmamış, küçük bir gruptur. Parazitik olarak yaşayan bir hücrelilerden oluşur.

Cafeteria roenbergensis

2. Sınıf: Labyrinthulomycota

Önceleri mantarlar alemi altında incelenmiş, daha sonra Chromista altına alınmıştır. Yosunlar üzerinde öldürücü etki yapan bir hastalığa neden olurlar. Yapılarında yer alan ve "bothrozom" adı verilen organel, hücrelerin dışına bir zar salgılar. Bu zarlar, üzerinde hücrelerin hareket edebileceği bir ipliksi ağ oluşturur.

Labyrinthyula spp.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Silicoflagellata

Bu şubenin üyeleri, hem fotosentetik hem de heterotrofik olabilen, denizel alglerdir. Bazı kaynaklarda, Chrysophyta şubesi altında incelenirler. Silis yapıdaki iç iskeletleri, radyolaryalara benzemekle birlikte, onlardan çok daha basit yapılıdır. Denizel tortularda bulunan silis kayaçlarının oldukça küçük bir bölümü, bu canlıların iskeletlerinin kalıntılarından oluşur. Okyanuslarda geniş bir dağılıma sahiptirler.

Dictyocha spp.

Ökaryot yapıdaki kamçıları (undulipodium), hareket organelleridir. İskeletlerinde ayrıca, batmalarını engelleyen dikenler bulunur. Üremeleri eşeysiz tiptedir.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Chrysophyta: Altın sarısı algler


Bu grubun en iyi bilinen üyeleri, diatomlardır (Bacillariophyceae). Tatlı suların en yaygın türlerini içeren bu şubenin üyelerinin büyük çoğunluğu fotosentetiktir. Zooplanktonların birinci dereceden besinleri olmaları nedeniyle, sucul sistemlerin önemli bileşenleri sayılırlar.

Çoğu bir hücreli ve serbest yüzücüdür, ancak ipliksi (filamentöz) ve farklı şekillerde koloni formları da bulunur. Sıklıkla tatlı sularda, ender olarak da denizlerde yaşarlar. Yapılarında klorofil -a ve -c, fukoksantin pigmenti ve birbirinin benzeri olmayan iki adet de kamçı bulunur. Fotosentez ürünleri, kahverengi alglerde olduğu gibi laminarin ya da chrysolaminarin halinde depolanır. Kamçılı ya da kamçısız sporlarla, eşeysiz ürerler. Bu sporlar, "kist" adı verilen, silis içerikli ve sert ortam koşullarına dayanıklı hücreler içerisinde oluşur.

Deniz diatomları

Çoğu bilim adamı tarafından karışık bir şube olarak nitelendirilen altın sarısı alglerin alt grupları da, sıklıkla ayrı şubeler olarak incelenmektedir. Burada, bu grupların tamamı da altın sarısı algler altında verilecektir.

Chrysophyceae: Bazı türlerinde göz noktası bulunur.

Dinobryon spp.
Uroglena spp.

Bacillariophyceae (Diatomlar): Silis içerikli hücre duvarlarının 2 kapaklı bir kutuya benzemesi karakteristiktir. Eşeyli ürerler ve erkek üreme hücreleri dışında kamçı taşımazlar.

Amphora spp.
Cymbella spp.
Navicula spp.

Xanthophyceae (Sarı-Yeşil Algler): Bu şubenin üyeleri, sıklıkla tatlı sularda yaşayan, karotin ve heteroksantin pigmentleriyle, klorofil-a ve -c taşıyan fotosentetik canlılardır. Denizlerde, nemli topraklarda ya da ağaç gövdelerinde yaşayan türleri de vardır. 

Tribonema spp.

Canlının içinde üretilerek, eski hücre duvarının yırtılmasıyla dışarı bırakılan sporlar, kamçılı ve yüzen tipte (zoospor) ya da kamçısız (aplanospor) tipte olabilir. Bitkiler aleminde bulunan köklere benzer yapılar, ilk defa bu grupta, Botrydium cinsinde görülür.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.

Pyrrophyta: Ateş rengi algler

Bazı kaynaklarda, Protozoa altında, Phytomastigophora sınıfı altında da incelenen Dinoflagellata takımı, yapılarında 2 adet kamçı taşıyan, bir hücreli organizmalardır. Bu kamçılardan birisi hücrenin merkezinde, diğeriyse arka ucunda konumlanmıştır. Türlerin yaklaşık yarısı, plazma zarının hemen altında selüloz yapıda bir kalkana sahiptir.

Ceratium spp.
Noctiluca spp.
Peridinium spp.

Şubenin çoğu üyesi, yapılarında klorofil -a ya da -c bulundurmaları nedeniyle fotosentetik özelliktedir. Fotosentez ürünleri, yağlar ya da nişasta formunda depolanır. Renksiz olan türler, heterotrof ya da parazit olarak beslenirler. Karotenoid taşıyan bazı türlerin sularda aşırı derecede çoğalması, "Kırmızı Kuşak (Red Tide)" adı verilen oluşumlara neden olur. Diğer alg gruplarından farklı olarak, hücrelerin dışında "theca" adı verilen bir koruyucu yapı bulunur.

Sularda serbest halde yüzebilen bu canlıların kloroplast, mitokondri ve golgi gibi yapılara sahip olmaları nedeniyle, Protozoa altında sınıflandırılmaları, çoğu yerde daha uygun görülmektedir. Üreme genellikle eşeysizdir. Çoğu tür, sucul canlılara besin sağlayan planktonlardır. Bazı türler de, deniz suyu yüzeyinde yakamoz görüntüsüne neden olurlar.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.