Sığırcılıkta ahır tipleri ve özellikleri - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Sığırcılıkta ahır tipleri ve özellikleri


Tarım sektöründeki altyapı ve yatırım eksikliği, yüksek maliyet-düşük verimle üretim yapan bir tarımsal yapının kurulmasına ve rekabet gücünün azalmasına neden olmaktadır. Daha yüksek verimle kaliteli üretim yapabilmek amacıyla gerekli olan tarımsal verimlilik ve rekabet düzeyini artırabilmek için, yatırım eksikliğinin giderilmesi, bilgi ve teknolojinin daha fazla kullanılması ve üretim potansiyelinin geliştirilmesi gerekmektedir.

Hayvancılık işletmesinde en önemli hususlardan biri de işletmenin kuruluş aşamasında iyi bir şekilde planlanması, zaman içinde ortaya çıkan eksikliklerinin giderilmesi ve günün şartlarına göre modernizasyonunun sağlanmasıdır. Böylece üretim planlanmasının daha iyi yapılması muhtemel kayıpların en aza indirilmesi, üretim ve işçilik masraflarının azaltılması, kaynakların etkin kullanımı ve karlılığın maksimum düzeyde elde edilmesi mümkün olacaktır. Ülkemiz hayvancılığı incelendiğinde sığırcılık işletmelerinin planlaması konusunda bilgi eksiği nedeniyle yanlış uygulamaların sıkça yapıldığı görülmektedir. Hayvanların sağlıklı ve verim düzeyleri yüksek olarak yetiştirilebilmeleri için bölgenin iklim şartlarına göre tasarlanmış modern ahırlarda barındırılma zorunlulukları vardır.

Hayvanlardan yüksek verim elde edilmesi hayvanların genetik yeteneklerinin yanı sıra bakım ve barınma koşullarının uygun olmasına bağlıdır. Çoğu yetiştiricinin bakım ve beslenme konusuna gösterdiği özeni barınak konusuna göstermediği bilinen bir gerçektir. Barınaklardaki ilkel ve yanlış uygulamalar, hayvansal üretimde karşılaşılan en önemli sorunlardandır. Özellikle yüksek verimli hayvanlar olumsuz çevre şartlarına karşı daha duyarlıdır. Bu hayvanların yetiştirildiği işletmelerde bakım ve barınma konusunda daha dikkatli olunması gereklidir. Yüksek verim sadece genetik kapasitenin üstün olması ile sağlanmamaktadır. Hayvanların yetiştirildiği çevre şartlarının da uygun olması gerekmektedir. Yapılan araştırmalar hayvan veriminde; Irkın %30, çevre koşullarının ise %70 oranında etkili olduğunu göstermiştir. Ahır içinde yetiştirilen hayvanlar için barınak koşulları oldukça önemlidir. İşletmelerin planlanmasında sadece barınaklar değil kaba ve konsantre yem depoları, revir, doğumhane, buzağıhane, işçilerin barınacağı müştemilatlar da dikkate alınmalıdır.

İşletme Yeri Nasıl Seçilir?

İşletme yerinin seçimi yapılırken, gelecekte muhtemel yeni gelişmeler ve düzenlemeler için uygun bir yer seçilmelidir. Gelecek yıllarda kapasite artırımına gidilmesi durumunda yeni yapılacak olan binalara ve içerisinde araç hareketini sağlayacak yollara yetecek kadar büyüklükte bir alana sahip olunmalıdır. İşletmenin yer seçiminde; uzun yıllar sorunsuz hizmet verebilecek, işletmedeki işlerin kolaylıkla yerine getirilebileceği, gelecekteki gelişmelere imkân sağlayabilme gibi kriterler göz önüne alınmalıdır. Hayvancılık işletmelerinde girdilerin büyük kısmını yem giderleri oluşturmaktadır. Karlı bir hayvancılık yapabilmek için hayvan beslemede kullanılan yemlerin işletme bünyesinde üretilmesi gerekmektedir. İşletme arazisinin drenaj sorunu olmamalı, ulaşım, elektrik ve su temini gibi alt yapı imkanları bulunmalıdır.

Süt sığırcılığının en önemli problemlerinden birisi de hayvan hastalıklarıdır. Hastalık risklerini azaltmak için hayvancılık işletmeleri diğer işletmelere (özellikle çevre köylere) uzak şekilde konumlandırılmalıdır. İşletme, hâkim rüzgârların olumsuz etkilerine maruz kalmayacak ve güneş ışığından yeterince yararlanabilecek şekilde yer seçimi ve konumlandırılmalıdır. Kurulacak işletmenin yakın çevresinde enfeksiyon kaynakları olabilecek bataklık veya su birikintileri bulunmamalıdır. Nakliyenin ucuz ve hızlı olabilmesi için işletmeler anayollara yakın şekilde kurulmalıdır.

İşletmede Bina Yerleşimi Nasıl Planlanır?

İşletmedeki binaların konumunun yapılacak hayvancılık faaliyetlerine uygun biçimde düzenlenmesine ve binaların birbirleriyle olan uyumuna özen gösterilmelidir. Ahırlar, silolar, kaba yem depoları, gübre çukurları, buzağıhane, sağımhane binaları ve müştemilat birbirinden ayrılmayan bir bütünü oluşturmaktadır. Bu binalar en az düzeyde işgücü kullanımı olacak şekilde konumlandırılmalıdır. Ahırlar hakim rüzgardan en az etkilenecek ve etkili rüzgâr yönü ahırın kısa kenarına gelecek şekilde inşa edilmelidir. Ayrıca, ahırlar;
- Güneş ışığından maksimum düzeyde faydalanacağı,
- Doğal havalandırmanın etkin şekilde çalışacağı,
- Gübre kokusunun tüm çiftliği etkilemeyeceği,
- Yangın gibi doğal afetlerde en az zararın şekilleneceği şekilde konumlandırılmalıdır.

Binaların yerleşimleri planlanırken; kirlilik, koku, fazla trafik yaratan gübre, silaj, ot ve yem hazırlama üniteleri, işletme girişine göre ters yöne yerleştirilmelidir. Sağımhane binası hayvanların rahatça giriş çıkışlarını sağlayabileceği, sütün kolayca nakledilebileceği şekilde düzenlenmelidir. İşletme içi ulaşım kısa ve kolay olmalı, atık ve yüzey suları kolay uzaklaştırılabilmelidir.

Ahırların İnşası

Büyükbaş hayvan barınaklarına ahır denilmektedir. Ahır; hayvanların barındığı yapı ile sağımhane, yem muhafaza yerleri ve hayvan gezinti avlusu gibi kısımlardan oluşur. Ahırı oluşturan kısımlar bir grup halinde bir veya birkaç yapıdan oluşabilmektedir.

Ahır inşasının asıl gayesi, sığırların uygun olmayan çevre koşullarına karşı korunmasıdır. Ayrıca hayvanların hareket, dinlenme, yemleme kolaylığının sağlanması da ahırdan beklenen diğer özelliklerdendir. Barınaklardan beklenen yararın ekonomik olması için;
- Uygun çevre koşullarının sağlanması,
- Birim hayvan başına düşen alanın yeterli olması,
- Hayvan başına maliyetin düşürülmesi,
- Hayvan denetiminin kolaylaştırılması,
- İş gücü kullanımının en aza indirilmesi gerekmektedir.

Ahırın inşa edileceği yerin iklim şartları, hayvanların sağlık ve verimlerini önemli derecede etkilediğinden, barınakların yapımında bu durum dikkate alınmalıdır. Bunun için bölge iklim koşullarının yeterince incelenmesi gerekmektedir. Hayvan sağlığı ve verimi üzerindeki olumsuz etkileri mümkün olduğunca giderebilecek şekilde barınak tipleri planlanmalıdır. Hayvan verimine etkili olan en önemli çevre koşulları; sıcaklık, bağıl nem, barınak içi havadaki zararlı gazlar ve aydınlatmadır.

Sıcaklık, hayvanların sağlık ve verimleri, barınaktaki makine-ekipmanın sorunsuz çalışması ve işçilerin sağlığı yönünden önemlidir. Süt sığırları için kapalı ahırlarda en uygun sıcaklık 10 ile 15°C arasındadır. Düşük sıcaklıklarda çok iyi bir besleme programı ile verim seviyesi çok fazla etkilenmeden sağlıklı bir şekilde yetiştiricilik yapmak mümkündür. İnekler için kritik sıcaklık -25°C'ye kadar düşebilmektedir. Bu nedenle, süt sığırcılığında tamamen kapalı, ağır ve pahalı ahırlar yerine daha hafif, maliyeti düşük, yarı açık ahırlar da tercih edilebilir. Bu ahırlar hayvanların doğal davranışlarına da uygundur. Dikkat edilmesi gereken önemli hususlar;
- Ani ısı değişikliğinin olmaması,
- Ahır içi nem düzeyinin yükseltilmemesi,
- Dışarıdan ahır içine giren soğuk hava akımının direk hayvanlar üzerine temas etmemesi,
- Ahır içi su buharının yoğunlaşmasına bağlı olarak çatıdan hayvanlar üzerine su damlalarının düşerek hayvanları ıslatmaması,
- Yattıkları yerlerin kuru kalmasıdır.

Ahırlarda uygun çevre koşullarının oluşturulmasında, iklim durumuna bağlı olarak yapı elemanlarından kaybolan ısı miktarını azaltıcı önlemlerin yanı sıra, yeterli havalandırma yapılması da zorunludur. Özellikle kış mevsiminde sıcaklığın düşmesi ile yeterli havalandırma yapılmaması en büyük sorunlardandır. Havalandırma ile barınak içerisinde bulunan sıcak ve kirli hava dışarı atılıp, hayvanların yaşam ve verimini sürdürebilmesi için gerekli oksijen girişi sağlanmakta, zararlı gazlar, istenmeyen kokular ve havada bulunan diğer zararlılar uzaklaştırılabilmektedir. Ayrıca, havalandırma ile birlikte ahır içi nem düzeyi de düşmektedir. Yetersiz havalandırma sonucu karbondioksit ve amonyak miktarına bağlı olarak hayvanların solunum sistemleri üzerine olumsuz etkileri sonucu hastalıklara daha yatkın hale gelirler. Bunun yanında havadaki mikroorganizma ve toz yükü de artarak hastalıklara sebep olur. Aydınlatmaya da dikkat edilmeli, doğal ışıktan yararlanmak ve havalandırma için ahır duvarlarına eşit aralıklarla pencereler yerleştirilmelidir. Ayrıca yeterince doğal ışık almayan ve nem düzeyi yüksek ahırlarda mantar enfeksiyonları ve diğer hastalıkların görülme sıklığı artar.

Yetiştirme amacına bağlı olarak sığır ahırları ikiye ayrılmaktadır:

I. Süt sığırı ahırları
a) Bağlı (duraklı) ahırlar
b) Serbest (açık) ahırlar
c) Duraklı serbest ahırlar

II. Besi sığırı ahırları
a) Açık sistem besi ahırları
b) Kapalı sistem besi ahırları

I. Süt Sığırı Ahırları

Süt sığırı ahırları; bağlı (duraklı), serbest (açık) ve duraklı serbest ahırlar şeklinde planlanabilir. Süt sığırı ahırlarının planlama aşamasında önceden karar verilmesi gereken konular;
- Yer seçimi,
- Sürü büyüklüğü,
- Finansman kaynakları,
- Pazarlama olanakları,
- İşgücü gereksinimi,
- Barınma sistemi,
- Planlama sistemi,
- Sağım sistemi,
- Yemleme sistemi,
- Gübre yönetimidir.

a) Bağlı duraklı ahırlar

Bağlı duraklı ahırlar, küçük kapasiteli işletmelerde ya da sürüdeki hayvanların süt verimlerinin yüksek olması durumunda bireysel bakım ve gözlemlerin daha iyi yapılabilmesi amacıyla kullanılan barınaklardır. Bu ahır sisteminde, hayvanların dinlenme, yemlenme ve sağım işlemleri duraklarda yapılmakta, dolayısıyla hayvan başına daha az alana ihtiyaç duyulmaktadır. İnekler kendileri için ayrılmış duraklarda bağlı olarak barındırılmaktadır.

Sıcak, kuru ve iyi bir havalandırmaya sahip bağlı duraklı ahır sisteminde, ineklerin bakımı sağlıklı bir şekilde ve kolaylıkla yapılabilir. Ahırlarda temiz bir ortam yaratılabilmesi için ahır yüksekliği yeterli olmalı ve iyi bir havalandırma sistemi oluşturulmalıdır.

Bağlı duraklı ahır

Duraklı ahır tipinde sulama, duraklarda bağlı duran her bir inek veya yan yana duran iki ineğin birlikte kullanabileceği otomatik su kaplarıyla yapılır. Ahır temizliğinde kullanılan suyun ve diğer sıvı atıkların ahır dışında uygun bir yerde gübrelikten ayrı olarak yapılmış septik tanklara veya gübre çukuruna ekli olarak tasarlanmış olan şerbet çukuruna aktarılması gerekir.

Duraklı ahır sistemin faydaları;
- Her bir ineğin özel bakımı kolaylıkla yapılır,
- Hırçın inekler daha kolay kontrol edilir,
- İnekler ahır içinde iyi bir görünüm oluşturur,
- Daha az altlık kullanılır,
- İşçi, sıcaklığı değişmeyen bir ortamda çalışır.

b) Serbest (açık) ahırlar

Serbest veya açık ahır sistemi olarak tanımlanan bu ahırlar; üç cephesi kapalı, bir cephesi açık (güney veya doğu cephesi), üstü uygun bir çatıyla örtülü yapılardır. Bu sistemde barındırılan inekler, sağım zamanı dışında ahırda ve ahıra ekli gezinti avlusunda dolaşırlar. Serbest ahırlar, aynı çatı altında veya ayrı birimlerden oluşabilen başlıca dört kısımdan oluşur. Bu kısımlar;
- Dinlenme yeri,
- Yemleme ve yem muhafaza kısmı,
- Sağım yeri ve süt odası,
- Gezinti avlusu olarak sıralanabilir.

Serbest açık ahır

Serbest ahırlarda çatı yüksekliği, dinlenme yerinde biriken gübrenin alınması için araç girişine uygun olması gerekir. Serbest ahırlarda dikkat edilmesi gereken yapı elemanlarından biri de çatıdır. Çatı, tek veya iki eğimli olarak yapılabilir. Özellikle soğuk bölgelerdeki serbest ahırlarda, dinlenme yerinin arka duvarlarında pencere boşlukları bırakılmasına gerek yoktur. Ayrıca dinlenme yeri için havalandırma sistemine de gerek yoktur. Temel zemini, temel duvarlar yönünden, kapalı ahırlardaki esaslar serbest ahırlarda da geçerlidir.

Serbest ahır sisteminin faydaları;
- İnek sayısındaki değişmelere kolayca uyulur,
- Süt sağımı kolay ve çabuk olur,
- İlk yapım gideri ve yıllık bakım giderleri düşüktür,
- Daha iyi kalitede ve daha fazla gübre elde edilir,
- İş ve zamandan ekonomi sağlanır,
- Hayvanlarda yaralanmalar daha az gözlenir,
- Yangın tedbirleri kolay bir şekilde sağlanır,
- İnekler bir mera serbestliğine sahiptirler,
- Hayvan refahı açısından daha uygundur,
- Sıcak iklimli bölgelerde daha avantajlıdır.

c) Duraklı serbest ahırlar

Duraklı serbest ahırlarda inekler ahır içerisinde düzenlenmiş özel duraklarda barındırılırlar. İnekler istediklerinde duraklar, hayvanların istedikleri zaman girip çıkabildikleri ve yatarak dinlendikleri bölümlerdir. Bu ahırlarda durakların önünde yemlik bulunmaz. Yemleme ve sulama, ahır içerisinde duraklar dışında ayrılmış özel bir yemleme yerinde veya ahır dışında gezinti avlusunda yapılır.

Serbest duraklı ahır iç görünüşü

Duraklı serbest ahırların yararları:
- Durak boyları, mevcut sığırların boylarına uygun olarak yapıldığından gübre servis yoluna dökülmekte, durak içerisine dökülmemektedir. Böylece temizlikte işgücünden tasarruf sağlanmış olur.
- İnekler daha temiz olmakta ve aynı zamanda meme hastalıkları azalmaktadır.
- Meme ezilmesi ve hayvanların birbirini yaralama durumu en az düzeye indirgenmiş olur.
- Her bir inek için gerekli alan artmış olur.
- Bağlı duraklı ahırlara göre hayvan refahı açısından daha uygundur.

Duraklı serbest ahırlarda gerekli sınırlamalar:
- Servis yolları günlük olarak temizlenmelidir.
- Durakların bazı bölümleri elle temizlenmek zorunda kalınabilir.
- Bazı inekler duraklar yerine servis yolunda yatmaya meyilli olabilirler.
- Duraklı serbest ahırlarda inekler dışında kalan buzağı, dana ve düveler de barındırılabilir.

II. Besi Sığırı Ahırları

Besi sığırı ahırlarının süt sığırı ahırları kadar korunaklı ve pahalı yapılar olmasına gerek yoktur. Besi sığırı ahırlarının planlanırken kışın şiddetli rüzgar, yazın ise aşırı sıcağın etkisi hesap edilmelidir. Besi sığırı yetiştiriciliğinde farklı barındırma şekilleri uygulanmaktadır. Besi sığırlarında ahır; dinlenme yeri, yemleme, yem muhafaza yeri ve gezinti avlusundan oluşmaktadır. Yem muhafaza yeri ve gezinti avlusunun planlama ilkeleri, süt sığırı ahırlarının ilkeleri ile benzerlik gösterir.

Besi sığırı ahırlarında en önemli nokta dinlenme yerinin planlanmasıdır. Dinlenme yeri ahırda barındırılan sığırların üzerinde bulundukları ve dinlendikleri alandır. Dinlenme yerinin büyüklüğü ahırda barındırılan hayvan sayısına göre değişmektedir. Bu alan, işletmenin bulunduğu bölgenin iklim koşulları ile ahırın kapalı ya da açık oluşuna ve hayvanın büyüklüğüne göre değişmektedir. Dinlenme yerinde hasta hayvanların diğer hayvanlardan ayrılması ve tedavilerinin yapılması amacıyla toplam hayvan sayısının %2-5’i için hasta hayvan bölmeleri yapılabilir. Besi sığırı ahırları açık sistem besi ahırları ve kapalı sistem besi ahırları olarak planlanmaktadır.

a) Açık sistem besi ahırları

Besi sığırlarında en çok uygulanan barındırma şeklidir. Açık sistem barınakların güneye veya doğuya bakan cepheleri açık, diğer üç cephesi kapalıdır. Açık ahır tipinde dinlenme yerinin büyüklüğü kullanılma amacına ve hayvan sayısına bağlı olarak değişmektedir. Hayvan sayısının az olduğu ve dinlenme yerinde yem veya ot depolama için bir alanın ayrılmadığı ahırlarda genişlik 6-6,5 m olabilir. Hayvan sayısı fazla olduğunda ise genişlik 12 m kadar olabilir. Dinlenme yerinin uzunluğu ise hayvan sayısına bağlı olarak belirlenmektedir.

Açık sistem besi sığırı barınağı

Açık ahır tipinde yemleme; dinlenme yerinde veya gezinti avlusunda yapılabilir. Yemleme, dinlenme yerinde yapıldığında yemlikler dinlenme yeri uzunluğu boyunca ya kapalı olan kuzey cephe duvarına yakın olarak ya da açık olan cephe tarafında kolonlara bitişik olarak yerleştirilebilir. Yemlemenin gezinti avlusunda yapılması durumunda ise yemlikler ya çitler boyunca ya da avlunun herhangi bir kısmına yerleştirilir.

Besi sığırcılığında uygulanan açık ahır tipinin diğer bir şekli de orta kısımda ot deposu, yanlarda ise hayvanların dinlenme yerinin bulunduğu yapılardır. Bu tipte, yapı uzun ekseni kuzey-güney yönüne gelecek şekilde yerleştirilir.

b) Kapalı sistem besi ahırları

Kapalı sistem besi sığırı yetiştiriciliği çok soğuk bölgelerde uygulanan bir sistemdir. Bu tipte ahırlar duraklı süt ineği ahırları gibi planlanır.

Kapalı sistem besi ahırı

Besi sığırcılığında uygulanan kapalı ahırlar için yapı zemini, duvarlar, çatı, kapı ve pencere gibi yapı elemanları yönünden süt sığırcılığında uygulanan kapalı ahırlardaki ilkelere uyulmalıdır. Besi sığırcılığı yapılan ahırlarda dinlenme yeri tabanı beton veya sıkıştırılmış toprak olabilir. Hayvanların su gereksiniminin karşılanması için her an suya ulaşabilecekleri otomatik kontrollü suluklar yapılmalıdır.

Besi sığırı barınaklarında en önemli ekipman yemliklerdir. Yemlikler dinlenme yerine veya gezinti avlusuna yerleştirilir. Yemlikler metal veya kargir malzemeden yapılır. Metal yemlikler sabit veya taşınabilir özellikte olabilir. Yemliklerin uzunluklarının hesaplanmasında, her bir dana için 45-55 cm, besi sığırı için 55-65 cm ve yetişkin inek için 65-75 cm yemleme uzunluk esas alınmalıdır. Yemliklerde hayvanın başını sokup yem yediği kısmın yerden yüksekliği danalar için 45 cm, besi sığırı ve inekler için 55 cm’den daha yüksek olmamalıdır.

Her iki tarafından yemleme yapılan yemliklerde genişlik 120 cm, tek taraftan yemleme yapılan yemliklerde ise yemlik alt genişliği 45 cm, üst genişliği 75 cm olmalıdır. Gezinti avlusuna yerleştirilen yemliklerin çift taraflı olması uygundur.

Yemlemenin dışarıda yapılması halinde, yemliklerin iki tarafından da yemleme yapılabilecek şekilde üzerinin basit bir çatıyla örtülmesi uygundur. Çatının yemliklerden dışarıya uzanan kısmının genişliği 30-90 cm, yüksekliği 180 cm olabilir. Çatı aynı zamanda gölgelik görevi de yapacaksa çatının yemliklerden dışarıya uzanan kısmının genişliği en az 180 cm, yüksekliği ise 240 cm olmalıdır. Yemliklerin önü boydan boya 3-3,6 m uzunluğunda, 10-15 cm kalınlıkta beton veya 15 cm kalınlığında kum ve çakılla kaplanmalıdır. Bu kısım yemliklerden dışarıya doğru % 6-8 oranında eğimli olmalıdır.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder