Mandalarda döl verimi ve malak yetiştirme - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Mandalarda döl verimi ve malak yetiştirme


Ekonomik bir hayvancılık döl veriminin düzenli olması ile mümkündür. Yavru vermeyen bir dişi hayvan süt de vermez, boş yere yem tüketir. Aynı durum mandalar için de geçerlidir. Ayrıca yavruların iyi bakımı ve beslenmesi demek, ileride verimli bir ergin manda elde etmek demektir. Peki iyi bakım ve besleme nasıl olur? Şimdi bunları ele alıp inceliyoruz.

Mandalarda Damızlık Seçimi

Bilindiği gibi düvelerin 15-16 aylık olunca kızgınlık gösterirler ancak mandalarda durum farklıdır. Mandalar geç gelişirler ve dişi mandalar çoğunlukla 30-36 aylık olunca boğaya verilirler. Ancak dişi mandaların iki yaşındayken boğaya verilmesi mümkündür. Fazla beklenilip bir adet yavru eksik almamalıdır. Manda boğaları 20-21 aylık olunca aşıma başlatılmalıdır. Çünkü boğalar 5-6 yaşına gelince yönetimi zor, azgın hayvanlar olurlar.

Hangi malaklar damızlık olarak ayrılacağına karar verilirken; doğum ağırlığının yüksek olmasına, anasının süt veriminin fazla olmasına, vücut yapısının kuvvetli olmasına dikkat edilmelidir. Damızlık olarak kullanılmasına karar verilen malaklar süt ile büyütme döneminde özel bakım ve beslemeye alınırlar. Yemlerin kaliteli olanları ile beslenirler; kuru ot, kuru yonca ve konsantre yemler yedirilir.

Mandalar kızgınlık dönemini oldukça sakin geçirirler. Kızgın mandanın sütü azalır, hayvan huzursuz olur. Kendine has sesler çıkarır. Dış üreme organında yumuşama olur ve iç kısmı kızarır, çara akıntısı görülür. Sık sık işeme vaziyeti alır. Başka mandaların kendi üzerine atlamasına izin verir. Doğumdan sonra dişi mandanın ilk kızgınlığını ne zaman göstereceği kestirilemez. İlk kızgınlığı gösterdiğinde hemen tohumlanmalıdır. Bu fırsat kaçırılırsa, bir daha kızgınlık göstermeye de bilir, 12-16 gün sonra bir daha kızgınlık da görülebilir.

Mandanın kızgınlık süresi 24 saatten 36 saate kadar değişir. Bu süre içinde iki kere boğaya verilirse gebe kalma ihtimali artar. Doğurduktan sonraki 6 ayda gebe kalmayan mandalar veteriner hekime muayene ettirilmeli, gebe kalmıyorsa damızlıktan çıkarılmalıdır.        

Gebelik Nasıl Tespit Edilir?

Gebe kalan mandalar aşağıdaki belirtileri gösterirler:
- Tohumlamadan sonra kızgınlık göstermezler.
- Memelerde gelişme ve büyüme görülür.
- Kuyruk sokumunun iki yanında çukurlar meydana gelir.          
- Gebeliğin 8-9'uncu aylarında karındaki yavrunun hareketleri anlaşılabilir.
- Gebeliğin 2,5-3'üncü ayında veteriner hekimin muayenesi ile gebelik anlaşılır.

Mandanın gebelik süresi 315-346 gündür, ortalama 320 gün sürer. Güç doğum görülmez. Doğum genellikle gece olur. İkiz doğum seyrektir.

Malakların Bakımı ve Beslenmesi

Yeni doğan bir malak, sahibi tarafından bakıma alınmalıdır. Önce göbek kordonu güzelce kesilmelidir. Karından 5 parmak uzaktan göbek kesilip, antiseptik bir sıvı içine daldırılır. 2-3 gün bu sıvıya batırılarak mikrop alması önlenir.

Yeni doğan yavruyu anasının yalayıp kurulaması gerekir. Bazı mandalar bunu yapmazlar. Yavrusunu yalamayan mandanın, yalaması sağlanmalıdır. Bunun için yavrunun üzerine kepek veya kesif yem dökülebilir. Bazıları tuz dökerler ancak bu doğru değildir, çünkü tuz su çekicidir ve yavruyu üşütür. Anası, yavrusunu yalamamakta direnirse, biz temiz bir bezle, havluyla veya kuru otla yavruyu güzelce kurulamak gerekir.

Ağız sütü yavrunun hakkıdır. Ağız sütünün çok zengin bir yapısı vardır. Başka hiç bir gıda bunun yerini tutamaz. Malak 3-4 gün anasını emdikten sonra ayrı bir yere alınarak orada bakılır ve beslenir. Ananın ölümü, süt vermemesi gibi nedenlerle ağız sütü verilemeyen malaklara, içine yumurta akı ilave edilen süt verilir. İlk gün 6 yumurta akı, ikinci gün 5, üçüncü gün 4, dördüncü gün 3 yumurta akı ilave edilen süt verilir. Dördüncü günden sonra yumurta akı ilave etmeye gerek kalmaz.

Malaklara ahır içinde, güneş alan, havadar, hava cereyanı olmayan bir yer ayrılmalıdır. Çok soğuk ve çok sıcak olmamalıdır. Sıcaklık 18°C olursa iyi olur. Ahır zemini asla ıslak kalmamalıdır. Her malak için 2 m² yer hesabı ile mandalar bir arada bulundurulabilir.


Malakları beslemek için anasından emzirmek yerine elden süt içirmek tercih edilir. Elden süt içirerek istediğimiz zaman ve istediğimiz kadar süt verebiliriz. Malaklara verilecek süt, vücut sıcaklığında  (35-36°C) olmalıdır. Süt sağılır sağılmaz hemen içirilmeli veya soğumuşsa ısıtılmalıdır. Soğuk süt içirilirse malaklar ishal olur, soğuk süt zararlıdır. Elden süt içirilirken de ilk altı haftada içirilen süt miktarı giderek artırılır. Altıncı haftadan sonra da giderek azaltılır. Malaklar 12'inci haftada sütten kesilir.

Malaklara süt kova ile veya emzikli kova ile içirilir. Malakların buna alışması biraz zordur. Ama biraz sabır ile alıştırılabilir. Kovaya konulan süte sağ el batırılır. Orta parmak biraz dışarıda bırakılır. Malak bu parmağı emzik gibi emerken sütü de içmeye başlar. Birkaç gün içinde kendiliğinden sütü içmeye alışır. Malaklar emzikli kovadan süt içmeye daha kolay alışırlar. İlk günler biraz yardım edilirse, anasını emer gibi kova emziğinden süt emebilir.

Ot ve yem ile yavru besleme hem faydalıdır, hem de kârlıdır. Daha 8-10 günlük iken malak geviş getirmeye başlar. Önünde kuru ot ve karma yem olursa, onu da yavaş yavaş yer. Malak 10 günlük olunca önüne kaliteli çayır otu koymalıdır. Bu ot hem onu besler, hem de işkembesini geliştirir. Hiçbir zararı yoktur. Karma yemin içinde küspeler, vitaminler ve mineraller bulunmalıdır. Aşağıda malaklar için çok yararlı bir yem reçetesi verilmiştir.

Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder