Manda besleme ve mandalardan et-süt üretimi - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Manda besleme ve mandalardan et-süt üretimi


TÜİK verilerine göre 2020 yılı itibariyle Türkiye'de yaklaşık iki yüz bin manda bulunmaktadır. Mandalar et verimlerinin yanı sıra süt verimi için yetiştirilirler. Derisi ise kaliteli kösele yapımında kullanılır. Hastalıklara dayanıklıdır. Kaba ve kalitesiz yemleri çok iyi değerlendirir. Bu yazıda kolay yetişen, kolay beslenen ve kârlı üretim sağlayan bu hayvanı yakından tanıyacağız. İyi bir bakım ve beslemenin nasıl olacağını anlatacağız.

Mandalar Nasıl Beslenir?

Mandalar yiyecek seçmeyen kanaatkâr hayvanlardır. Özellikle meradan severek yararlanırlar. Yazın gölet kenarlarında, dere kenarlarında sazlık kamışlık yerlerdeki sert otları kolayca yerler. Kışın da hem kolay hem de ucuza beslenirler. İyi kalite olmasa bile kuru otları, korunga, mısır sapı, arpa-buğday sapı ve saman gibi ucuz ve basit yemleri kolayca yerler.

Selülozu fazla olan, katı yemleri severler. Yumuşak yemlerden hoşlanmazlar. Merada çok rahat ederler. Çeşitli bitkileri yerler, açık havada serbestçe gezinebilirler, sıcakta batağa ve suya girip serinlerler. O nedenle merada besleme çok ekonomik ve kolay olur.

Gebe manda, gebeliğin son iki ayına kadar diğer mandalar gibi beslenir. Son iki ayda günlük olarak 2 kg kesif yem verilir. Kaba yemlerin de kaliteli olanları yedirilir. Gebeliğin son dönemlerinde kaliteli kaba yem verilmelidir. Merada serbestçe gezebildiği için, güneşten yararlandığı için, taze ve çeşitli otlar bulabildiği için gebe mandayı meraya çıkarmak çok yararlıdır. Mera fakir ise, mera dönüşü kesif yem ile takviye edilir. Gebe hayvanlar için çürümüş, bozulmuş, küflenmiş yemler çok tehlikelidir. Donmuş, soğuk, çamurlu yemler de zararlıdır, ananın yavru atmasına neden olur.

Yazın sağmal mandalar besin ihtiyacını meradan karşılar. Mera yeterli değilse, sağım sırasında süt yemi verilerek desteklenir. Manda sütü çok yağlıdır, bu sütün yapılabilmesi için mandanın yeterli besini alması gerekir. Manda sütünde yağ oranı yüzde 6 ila 13 arasındadır. Ortalama % 8 yağ vardır. 1 kg süt için 700 gram süt yemi vermelidir. Yani 6 kg süt veren bir mandaya 4200 gram süt yemi verilir. Karma yem hazırlanırken yüzde 1-1,5 kadar mermer tozu ile yüzde 1 oranında tuz ilave edilir.


Manda su ile yaşar. Derisi siyah ve kalın olduğu için yazın vücut ısısı çok yükselir, hemen serinlemek ister. Onun için mutlaka göl, gölet, dere, bataklık gibi bir ortam arar. Orada dinlenir, serinler, rahatlar. Su olmayan yerlerde manda yetiştiriciliği yapılamaz. Ancak su olmayan yerlerde yapay gölet vb. yapılar oluşturularak manda yetiştiriciliği yapılabilir.

Manda sütünden krema ve lüle kaymağı üretildiği için diğer sütlere tercih edilir. Sütün rengi beyaz olduğundan, süt mamullerinde sıkça kullanılır. Bu konuda manda sütü inek sütünden daha ekonomiktir.

Ülkemizde mandalar 240 - 250 gün sağılır. Bir süt verimi döneminde (Laktasyon) ortalama 1000-1100 kg  süt verir. Düşük süt verimli hayvanlara döl verme şansı tanımamalı, yani elemeliyiz. Bu sayede yeni doğan yavrulardan daha yüksek süt verimi alabiliriz.

Mandalardan Süt Üretimi

Mandanın süt verimi 3. laktasyona kadar artar ve 6-7'nci laktasyona kadar aynı seviyede kalır. Daha sonra giderek azalır. Mandalar sürekli olarak günde iki kere sağılamaz. Çünkü sütü azdır, günde bir kere sağmak yeterli olur. Sağım daima aynı yerde yapılmalıdır. Manda çevreden etkilenen hassas bir hayvandır, sağım esnasında rahatsız edilmemesi gerekir. Mandaların makine ile sağımı mümkündür. İlkine malaklayan mandalar biraz sabır gösterildiğinde makineli sağıma alıştırılabilir.

Makine ile sağımın faydaları:

1. Makine ile yapılan sağımdan daha fazla süt elde edilir.
2. Meme başları aynı şekilde gelişir.
3. Süt verim kayıtları daha sağlıklı tutulur.
4. Sağım süresi daha kısa olur.
5. İş gücünden tasarruf edilir.
6. Daha temiz süt elde edilir.

Mandalardan Et Üretimi

Manda iri yapısı ve yemi iyi değerlendirmesi nedeniyle et üretimine elverişli bir hayvandır. Ülkemizde manda eti taze olarak çok az tüketilir. Daha çok et mamullerinde kullanılır. Aslında genç ve iyi beslenmiş manda eti sığır etinden daha kalitelidir. Manda eti, sığır etinden daha az yağ ve kolesterol  içermesine karşın; daha fazla protein ve mineral madde içerir. Mandanın başı çok büyük, derisi kalın, ayakları ağırdır. Bu nedenle kesilmiş hayvanın et randımanı % 40-54 arasında kalır, et randımanı sığırlardan daha düşüktür. Genç ve besili mandalarda randıman yüksek olur.

Et üretimi için manda besisi yapılabilir. Bu amaçla;
- Malak besisi,
- Genç manda besisi,
- Ergin manda besisi olarak üç dönemde besi uygulanır.

Malaklar 30-40 günlük iken, ortalama 60 kg canlı ağırlığa ulaşınca kesilirler. Yeterli bir besleme ile günde yarım kilogramlık canlı ağırlık artışı sağlanabilir. Manda besisinde genç mandaları kullanmak gerekir. Genç mandalar daha fazla et tutar. Ayrıca, etleri kaliteli ve lezzetli olur. İleri yaşlarda et yağlanır, lifleri kalınlaşır ve sertleşir. Selüloz oranı yüksek kaba yemlerle beslenen mandalar bu yemden kolayca yararlanır. Bu bakımdan besi ucuza gelir.

Manda, tüberküloza karşı, şap hastalığına karşı ve diğer hastalıklara sığırdan daha dayanıklıdır. Kolayca hastalanmaz. Manda iri yapısı ve yemi iyi değerlendirmesi nedeniyle et üretimine elverişlidir. Manda eti taze olarak pek az tüketilir. Daha çok et mamullerinde kullanılır.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder