Ahırlarda yapı düzenlemesi ve ekipmanlar - Onur Çelikörs

Ahırlarda yapı düzenlemesi ve ekipmanlar


Hayvan barınaklarından beklenilen amacın yerine gelmesinde en çok üzerinde durulması gereken hususlardan birisi, ahır tabanının iyi bir şekilde düzenlenmesidir. Ahır planlanmasında bir sığır için gerekli alan; sığırın cinsine, yaşına ve ağırlığına bağlı olarak değişmektedir. Bu nedenle hayvanların yaşı, cinsiyeti ve sayısı dikkate alınmalıdır.

Ahırdaki hayvan sayısı 10-12 veya daha az ise ahırlar tek sıralı olarak düzenlenir. Başlangıçta inek sayısı az, fakat gelecekte bu sayının arttırılması düşünülüyorsa, ahırların iki sıralı olarak düzenlenmesi uygundur. İki sıralı ahırlarda inekler ya birbirine bakacak ya da dışarıya bakacak şekilde düzenlenirler. İnekler birbirine bakarlarsa yemlik yolu ortada, dışarıya bakarlarsa servis yolu ortada olur. Yemlik yolu ortada olunca, yemleme kolay ve çabuk yapılmasına karşılık, temizlik ve sağım zaman alıcıdır. Servis yolu ortada olunca, yemleme uzun zamanda, temizlik ve sağım kısa zamanda yapılır. Bu konuda yapılan araştırmalarda, ahırlarda günlük iş zamanının % 60-65'inin sığırların arkasında, % 15-20'sinin sığırların ön tarafında ve % 20-25'inin ahırın diğer kısımlarında geçtiği saptanmıştır. Bu nedenle durakların hayvanlar dış duvarlara bakacak şekilde planlanması iş gücü bakımından daha uygun olacaktır.

Kaymayı engelleyici durak tabanı

Ahır tabanının beton olması, temizliğin kolay yapılmasını sağlar. Hayvanların kaymalarını önlemek için taban yüzeyi pürüzlendirilmelidir. Izgara tabanlı ahırlarda gübre temizliği kolay olmakla birlikte, uygun ızgara kullanımı önemlidir.

Izgara tabanlı ahır

Duraklar

Duraklı ahırlarda, ahır tabanı düzenlenmesinde en önemli unsur duraklardır. Duraklar uzun, orta ve kısa olmak üzere üç tiptir. Kısa duraklarda hayvanın gübresi doğrudan idrar kanalına düşer, hayvanların meme kısmı temiz kalır ve altlık gereksinimi azalır. Buna karşın diz zedelenmeleri daha sık görülebilir. Uzun duraklarda fazla miktarda altlığa gereksinim duyulmaktadır ve inşa maliyeti yüksektir. Kısa ve uzun durakların sakıncalarını ortadan kaldırmak için orta uzunluktaki duraklar yapılması daha uygundur. Ahır tabanının düzenlenmesinde esas unsur olan duraklar, dikilme platformu, yemlik ve yemlik yolu, idrar kanalı, servis yolu ve özel bölmelerin iyi planlanması büyük öneme sahiptir. Barındırılan hayvanların ırkı, sayısı, yörenin ikim şartları, ahır tipi gibi durumlara göre ahır tabanını oluşturan unsurlar boyutlandırılmalı ve yerleştirilmelidir.

Durak detayı

Duraklarda her bir inek için belirli bir genişliğin ayrılması gerekir. Durak genişliği, hayvanın ırkına, canlı ağırlığına ve bağlama düzenine göre belirlenmelidir. Dar duraklar ineklerin yatıp kalkmalarını güçleştirir, yaralanmalara neden olur. Çok geniş duraklar ise hayvanların durağa paralel yatmayarak birbirlerini rahatsız etmelerine ve gübreyi yattıkları yere bırakıp vücutlarının kirlenmesine neden olurlar. Ülkemiz koşullarında 110-125 cm’lik durak genişliği uygun olur.

Duraklarda yatan hayvanlar

Dikilme platformu, hayvanların ahırda bulunduğu zamanlarda, yatarak veya ayakta dinlendiği kısımdır. Dikilme platformu uzunluğu hayvanın cins ve ırkına göre kısa, orta ve uzun olabilir. Kısa tip duraklarda dikilme platformu uzunluğu 135-150 cm arasında, uzun tip duraklarda dikilme platformu uzunluğu 180-215 cm arasında ve orta tip duraklarda ise dikilme platformu uzunluğu 150-170 cm arasında değişir. Dikilme platformu tabanı idrar kanalına doğru % 2-4 eğimli olmalıdır. Aynı sırada yan yana olan durakları birbirinden ayıran bölmeler, yuvarlak demir borudan yapılabilir. Bölmeler, yemlik ile durma yerini ayıran eşikten başlayarak servis yoluna doğru 90–105 cm kadar uzatılmalıdır.

Duraklarda, hayvanın durduğu yer ile yemlik arasında eşik üzerinde, ineğin bağlı kalmasını sağlayan bağlama düzenleri vardır. Bu bağlama düzenleri ineğe yem yerken, yatarken ve ayakta olduğu zamanlarda yeterli hareket olanağı sağlamalıdır.

Farklı durak çeşitleri

Yemlik Yolu ve Yemlikler

Yemlik yolu, yemin yemliklere dağıtımında ve gereken hallerde yemliğin temizlenmesinde kullanılan kısımdır. Yemlik genişliği yemin insan gücü ile dağıtılması durumunda 80-100 cm, traktörle çekilen bir römorktan yapılması durumunda 300-420 cm arasında olmalıdır. Yemlik tabanı hayvanın durma yeri ile aynı düzeyde ya da bundan 5-7,5 cm yüksekte olabilir. Yemlikle durma yeri arasındaki eşik, durma yerinden 17,5-20 cm yüksek olmalıdır. Bağlı ahırlarda eşikler fazla yüksek yapılırsa, hayvanlar dinlenirken başlarını yemlik üzerine uzatmayacaklarından geri çekilmek zorunda kalırlar. Bu durum, dikilme platformu uzunluğunun fazlalaşması ahır genişliğinin ve ahır maliyetinin artmasına neden olur. Dikilme platformu ile yemlik aynı düzeyde olursa, durak maliyetinin düşmesine karşılık, yem kaybı artar.

Yemlikler

Yemlik kilitleri

İdrar Kanalı

İdrar kanalı, idrar ve gübrenin temizleninceye kadar toplandığı yerdir. İdrar kanalının genişliği 30-40 cm olabilir. İdrar kanalının daha dar olması, temizliğin yapılmasını güçleştirir. Eğer temizlik aletle yapılacaksa, idrar kanalının derinliği servis yolu tarafında 20 cm, dikilme platformu tarafında ise 25 cm olması uygundur. İdrar kanalı, ahır uzunluğu boyunca bir uca veya ortaya doğru % 1-2 eğimli olmalıdır. İdrar kanalı üzerine yerleştirilen mafsallı bir ızgara, hayvanların kirlenmesini önler.

İdrar kanalı

Servis Yolu

Servis yolu, ahır temizliği ile sağım işlerinde kullanılan ve hayvanların ahıra giriş ve çıkış yaptığı kısımdır. Servis yolunun genişliği, ahır içi temizliğinde kullanılan alet ve ekipmanlara bağlıdır. Tek sıralı ahırlarda bu değer 120-150 cm iken, çift sıralı ahırlarda 150-250 cm arasında değişir. Soğuk bölgelerde tek sıralıların 100 cm, çift sıralıların 120 cm olması yeterli olabilmektedir. 

Ahır Genişlikleri

Tek ve çift sıralı ahırlarda, bir durağın boyutlarının toplamı ahır genişliğini verir. Bunlar yemlik yolu genişliği, yemlik genişliği, dikilme platformu uzunluğu, idrar kanalı genişliği ve servis yolu genişliğinin toplamıdır.

Tek sıralı ahır iç detayı

Tek sıralı ahırda durak detayı

Tek sıralı ahırın genişliği = yemlik yolu genişliği + yemlik genişliği + dikilme platformu uzunluğu + idrar kanalı genişliği + servis yolu genişliği'dir. Bu uzunlukların bölgelere göre değerleri aşağıdaki gibidir.

Yemlik Yolu (cm) Yemlik Genişliği (cm) Dikilme Platformu (cm) İdrar Kanalı (cm) Servis Yolu (cm) Ahır Genişliği (cm)
Soğuk Bölgelerde 80 70 170 30 100 450
Ilık Bölgelerde 90 70 170 35 110 475
Sıcak Bölgelerde 100 70 170 40 120 500

Suluklar

İneklerin su gereksinimi otomatik suluklar ya da şamandıralı suluklarla sağlanır. Çevre sıcaklığına bağlı olarak değişmekle birlikte ineklerin su gereksinimi, 1 günde yaşama payı için 40-50 litre ve yaşama payına ilave olarak bir litre süt üretimi için 4 litredir. Günlük 25 litre süt verimi olan bir inek ortalama 150 litre su tüketir. Bu miktar yaz aylarında artış gösterir.

Suluklar

İnekler istedikleri zaman suya ulaşabilecekleri şekilde suluklar yerleştirilmelidir. Sabah akşam su verilmesi hayvanlarda verim düşüşüne ve sindirim ile ilgili hastalıkların görülmesine yol açar. Suluklar hayvanların bireysel veya çok sayıda hayvanın ortak olarak kullanabileceği şekilde imal edilmektedir. Bireysel suluklar bağlı duraklı ahırlarda, revir, doğumhane ve buzağı hanelerde kullanılırken serbest duraklı ahırlarda ise tercih edilmezler. Elli hayvana 1 adet donmaz suluk hesap edilmelidir.

Kaşıntı Fırçaları

Sığırların tımarını sağlayan kaşıntı fırçaları aynı zamanda kan dolaşımının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Ahırlardaki kaşınma fırçası 25 hayvana 1 adet düşecek şekilde hesaplanmalıdır.

Kaşıntı fırçaları

Gübre Sıyırıcı ve Gübrelik

Ahırdaki gübrenin temizliğinde kullanılan otomatik sıyırıcı sistem işçiliği azaltarak ahır temizliğini kolaylaştırmaktadır.

Gübre sıyırıcı sistemler

Ahırın günlük temizliği sırasında dışarıya çıkarılan gübrenin yığılıp, korunduğu bir gübre çukuru gerekir. Gübre çukurlarının hacmi gübreyi yığma yüksekliğine, altlık miktarına ve gübrenin gübrelikte kalma süresine göre değişir. Gübreliğin 3 ya da 6 ayda bir boşaltılacağı varsayılır. Bir ahır için gübre çukuru hesaplanmasında 1 hayvanın, 1 aylık gübresinin saklanması için 0.75-1.00 m³’ lük bir hacme ihtiyaç duyulmaktadır.

Gübre çukuru detayları

Gübrelik alanları

Ahır temizliğinde kullanılan su, ayrı bir septik tankta biriktirilebilir. Ayrı bir septik tank yerine gübrelikle bir şerbet çukuru yapılacak ise, 500 kg canlı ağırlık için 0,5 m³'lük bir hacim hesaplanmalıdır.

Gezinti Avluları

Gezinti avluları rüzgardan en az etkilenecek şekilde konumlandırılmalıdır. Gezinti avlusunun tabanı yağmurlu havalarda çamur oluşumunu engelleyecek şekilde parke taşıyla döşenmeli veya sıkıştırılmış toprak üzerine 10-15 cm kalınlıkta kum serilmelidir. Gezinti avlusunda inek başına en az 5,5-5,6 m² alan veya en az dinlenme yeri için ayrılan alana eşit bir alanın ayrılması yeterlidir. Ancak olanaklar elveriyorsa her bir inek için 9–10 m² alan ayrılması istenir.

Gezinti avlusu detayı

İyi bir drenaj sağlayabilmek için gezinti avlusu ahırdan itibaren dışa doğru % 2-4 eğimli olmalıdır. Yabani hayvan tehlikesi olan yerlerde gezinti avlusu duvar veya çitlerle çevrilmelidir. Çitlerin veya duvarın yüksekliği en az 135 cm olmalıdır.

Sağımhane Planlaması

Sağımhaneler süt çiftliklerinde büyük ya da küçükbaş hayvanların sütlerinin el değmeden hızlı, sağlıklı ve kaliteli olarak sağılıp, hızlı bir şekilde soğutulup depolanmalarını sağlamak amacıyla kurulurlar. İnek sayısının 10 ve daha çok olduğu işletmelerde makineyle sağım bir zorunluluktur.

Sağımhaneden bir görünüm

Sağım makinesi ve sistemleri daha kaliteli süt elde edilmesine, işgücünün daha ekonomik kullanılmasına, otomasyona ve birim zamanda daha fazla inek sağılmasına imkan verir. Bunların yanında süt üretiminin artmasına katkıda bulunur. Balık kılçığı, paralel, rotary ve robotlu sağım gibi farklı sağım sistemleri vardır.

Balık kılçığı sağım sistemi

Sağmal hayvan sayısı 50 olan bir süt sığırı işletmesi için 2x3 balık kılçığı veya paralel sağım sistemi yeterli olurken, hayvan sayısı 100 olan bir süt sığırı işletmesi için 2x6 balık kılçığı veya paralel sağım sistemi gerekmektedir.

Kaba Yem Deposu

Kaba yemler, sığır ve koyun gibi geviş getiren hayvanların beslenmesinde vazgeçilmez öneme sahiptirler. Kaba yemler gerek ekonomik yem kaynakları olmaları nedeniyle gerekse sindirim fizyolojisi bakımından önemli işlevlere sahip olmaları nedeniyle yaşamsal öneme sahiptir.

Kaba yem deposu

Hayvan beslemede çok önemli olan kaba yemlerin yağmur, kar, rüzgar gibi olumsuz çevre şartlarından en az düzeyde etkilenecekleri ve kolayca alınabilecekleri kaba yem depolarının yapılması gerekmektedir. Kaba yem deposu, yüksek, üstü beşik çatıyla örtülü ve etrafı açık veya branda ile kapatılmış basit bir yapı tarzında düzenlenebilir. Kaba yem deposu yüksekliği en az 5 m olmalıdır. Kaba yem muhafaza yerlerinin büyüklüğü hayvanların tükettikleri yem miktarına, yemin yığılma yüksekliğine ve yemlerin birim ağırlığına bağlı olarak belirlenmelidir. Hacmin belirlenmesinde, yonca kuru otunun balyalı halde birim hacim ağırlığı 180-200 kg/m³, buğday ve arpa sap ve samanı için 160-180 kg/m³ alınabilir.

Silolar

Modern hayvancılıkta ucuz ve sağlıklı bir yem maddesi olan kanatlı hariç tüm hayvan türlerinde kullanılan silajlar kısa tanımıyla, yeşil yemlerinin turşu olarak depolanmasına denir. Silajın yapılıp saklandığı yerlere silo denir. Yapıldıkları malzemeye göre toprak, ahşap, beton, çelik silolar olduğu gibi düz, çukur ve yüksek silolar olarak adlandırılır. Hayvancılık işletmelerinde kullanılan silolar yapılırken aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gereklidir.

- Silo yeri, hayvan barınaklarına yakın bir yerde olmalıdır.
- Silo suyunun tahliyesi için %1-2 eğimli olmalı ve verimsiz alanlar kullanılmalıdır.
- Süt yabancı kokulara duyarlı olduğundan silo yeri doğrudan barınağa bağlantılı olmamalıdır.
- Silonun büyüklüğü mevcut hayvan sayısının silaj ihtiyacını karşılayacak büyüklükte olmalıdır.
- Dışarıdan hava girişi olmamalıdır.
- Sıkıştırma ve kapatma işlemleri için yeterli derinlikte olmalıdır.
- Sağlam olmalıdır (özellikle çayır silajı için)
- Fazla suyun tahliyesi için kanal veya tabanı çakıl ve benzeri materyalle döşenmiş olmalıdır.
- Yapı materyali silaj suyunu emmemelidir ve bu sudan etkilenmemelidir.
- Maliyeti düşük olmalıdır.
- Silo genişliği 4-6 m, uzunluğu 15-20 m, yüksekliği 1-2 m olmalıdır.

Silaj çukuru

Silo büyüklüğünün tespiti

Örneğin, 30 adet süt sığırımız var, bunları 240 gün silajla beslemeyi düşünüyorsak ve günlük 15 kg silaj vereceksek; 30x15x240=108.000 kg silaj yapmamız gerekir. 108.000/600=180m³’lük siloya ihtiyacımız olacaktır. Bunun için uzunluk x genişlik x yükseklik = 18 x 5 x 2 m ebatlarında bir silo yapmamız gerekmektedir. Silajını yapabileceğimiz bazı yem maddelerinin birim alandaki ağırlıkları aşağıdaki gibidir.

- Çayır Otu: 680-800 kg/m³
- Şeker Pancarı: 700-900 kg/m³
- Patates: 800-1000 kg/m³
- Mısır Hasılı: 650-750 kg/m³
- Yonca: 450-600 kg/m³
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder