Yumurta tavukçuluğunda kuluçka tekniği - Onur Çelikörs

Yumurta tavukçuluğunda kuluçka tekniği


Bu yazıda iyi bir civciv nasıl elde edilir, kuluçka nedir, kuluçkahane kurulmasında önemli hususlar nelerdir gibi soruların cevaplarını arayacağız ve kuluçka makineleri, özellikleri, çalıştırma prensipleri ve yumurta muayenesi konularında gerekli bilgileri öğreneceğiz. Yumurta tavukçuluğunda başarının sağlanabilmesi için; kuluçka ekonomik olmalıdır, yumurtadan civciv çıkma oranı yüksek olmalıdır ve civcivler sağlıklı olmalıdır.

Kuluçka Nedir?

Kanatlıların soylarını devam ettirmek için gösterdikleri doğal ve fizyolojik özelliğe kuluçka denir. Civcivlerin yumurtayı çatlatıp içerisinden canlı bir varlık olarak çıkması için geçen zamana da kuluçka süresi denir. Kuluçka doğal kuluçka ve makine ile kuluçka olmak üzere iki bölümde incelenir. İnsanlar bu doğal olaydan faydalanarak kanatlıları kendi amaçlarına uygun çoğaltma işlemini makineyle yapmaktadırlar. Kuluçkalık yumurtalardan  gerekli ısı, nem, havalandırma ve çevirme düzeni sağlanarak belirli sürede civciv çıkaran makinelere kuluçka makinesi denir. Kuluçka makineleri ile yapılan işleme kuluçkacılık, yumurtadan civciv çıkaran yerlere de kuluçkahane adı verilir.  

Kuluçka tekniği üç ana bölüm halinde incelenir:
1-Kuluçkahane (bina ve özelikleri)
2-Kuluçka makineleri (özelikleri ve çalışma sistemleri)
3-Kuluçkalık yumurta (özelikleri ve muhafazası)

Kuluçkahane

Civciv üretimi yapan çeşitli kuluçkahane tipleri bulunmaktadır. Çiftliklerin kendi civciv ihtiyacını karşılamak gayesi ile çalışan kuluçkahaneler partide 5.000-10.000 yumurtalık kapasiteye sahiptirler, kendi civcivlerini kendileri kullanırlar. Büyük kapasiteli kuluçkahaneler 5-6 aylık bir devrede 400-500 bin yumurtalık kapasiteye sahiplerdir, kendi ihtiyaçlarını kullanırlar ve ihtiyaç fazlasını satarlar. 

Kuluçkahanelerin kurulmasında dikkat edilmesi gereken konular:
- Kuluçkahaneler hijyenik yönden tavuk çiftliklerine, tavuk mezbahalarına, civciv büyütme yerlerine, yumurta depo ve satış yerlerine yakın olmamalıdır.
- Bölgenin civciv talebi olmalı ve nakil imkanı kolay olmalıdır.
- Çevrenin isteğine göre et veya yumurta yönünde civciv çıkarılmalıdır.
- Civciv satma rekabeti ve hijyenik çalışma yönünden çevresinde başka kuluçka hane bulunmamalıdır.
- Kuluçkahanelerin elektrik ve su problemleri olmamalıdır.

Modern bir kuluçkahane idare, satış ve işletme olmak üzere üç ana kısımdan teşekkül etmelidir. İşletme binası aşağıdaki kısımları ihtiva etmelidir:
1- Yumurta dezenfekte odası.
2- Yumurta tasnif , muayene ve temizleme odası.
3- Yumurta muhafaza ve depo odası.
4- Kuluçka makinelerinin bulunduğu salon ( İnkibatör odası).
5- Lamba muayene odası (Karanlık oda).
6- Yumurta tablalarını yıkama ve temizleme odası.
7- Civcivlerin tasnif ve aşı odası.
8- Seksing odası.
9- İşlem odası.

Yumurta dezenfekte odası: Damızlık yumurtalar çiftliklerden veya kümeslerden bir vasıta ile geldikten sonra direkt olarak bu odaya alınıp, dışarıdan gelecek herhangi bir mikroorganizmaya karşı kuluçkahaneyi korumak için dezenfeksiyon yapılır. Kullanılan dezenfektan maddeler genelikle; klorlu bileşikler, iyotlu bileşikler, potasyum permanganat ve formalindir. Fumigasyon m³ hesabına göre yapılır (örneğin, potasyum permanganat ve formalin 1’e 2 oranında).  Fumigasyondan sonra gereken havalandırmanın temini için odada aspiratör veya havalandırma bacası mevcut olmalıdır. Dezenfeksiyon odasına yumurtanın giriş ve çıkışı ayrı kapılardan yapılmalıdır.

Yumurta tasnif, muayene ve temizleme odası: Dezenfekte edilen yumurtalar burada tasnif makinelerinden geçirilerek tasnif edilirler ve damızlık özelliğe sahip olanlar ayrılır, diğerleri ise yemeklik olarak değerlendirilip, viyollere yerleştirilerek kuluçkahaneden uzaklaştırılır. İşlem sonunda bu odanın yıkanıp, temizlenip dezenfekte edilmesi gerekir.

Yumurta muhafaza ve depo odası: Tasniften geçmiş olan yumurtaların makineye koyuluncaya kadar bekletildiği yerdir. Yumurta muhafaza odasının sıcaklığı depolama süresine bağlı olmak üzere 10-15°C arasında bulunmalıdır. Odanın rutubet oranı ise sıcaklığa bağlı olarak %74-80 arasında olmalıdır.

İnkübatör (gelişim) ve çıkım odası: Kuluçka makinelerinin gelişim bölümlerinin bulunduğu bu odanın ortalama 22-24°C sıcaklıkta ve % 60-70 nispi nem oranında olması gerekir. Yumurtaların makineye konulup çıkarılmasında kolaylık sağlaması bakımından makinelerin ön kısmında 3-4 metrelik bir alanın olması gerekir. Eğer dolap türü makineler kullanılıyorsa, makinenin tipine bağlı olarak arka yüz ile makine arasında 60-150 cm mesafe bırakılmalıdır. Makineler arasında en az 150 cm uzaklık olmalıdır. Tavan ile makine arasında da gerekli hava akımının sağlanması için en az 100 cm mesafe bulunmalıdır. Oda için gerekli olan havalandırma doğrudan doğruya makinelerin kapasiteleri ile ilgili olup, standart olarak kuluçka makinesine konulmuş bulunan her bir yumurta için civciv çıkışına kadar yaklaşık 7.5 gr oksijene ihtiyaç vardır. Bu yaklaşık 3-3.5 m³ havaya tekabül eder. Bu oda güneş ışınlarına maruz kalmamalı, aydınlık olmalı, zemin ve yan duvarlar temizliği kolay malzemeden yapılmalıdır.

Lamba muayene odası: Işık olmayan bir oda olmalıdır. 18. gün buraya alınan yumurtalar karanlıkta lamba muayenesine tabi tutulurlar. Tohumlu yumurtalar ayrılır.

Yıkama odası: Bu oda kuluçka makineleri tablaları ve parçalarının yıkanmasına müsait şekilde yapılmalıdır. İlaçlama  havuzu da bulunmalıdır.

Civciv tasnif ve aşı odası: Civcivlerin ilk günkü kas ve göz aşıları bu odada yapılır. Satışa arz edilmek üzere burada sayılıp tasnif edilir, kutulanır. Sıcaklığı aynen inkübatör odası gibi olmalıdır.

Seksing (cinsiyet ayrım) odası: Yumurta tipi günlük civcivler burada cinsiyet ayrımına tabii tutulurlar. Kuvvetli bir ışık altında  seksör  tarafından yapılır.

İşlem odası: Günlük civcivlerde gayeye uygun olarak kanat kesimi, ayak tırnağı kesimi ve ibik kesimi gibi işlemler için yapılmıştır. Temizlenmesi kolay olmalıdır. Bütün bu işlemlerin birkaç kişi tarafından yapılabilmesi için geniş bir oda tercih edilir.

Bir kuluçkahanenin başarısı  her şeyden önce sistemli ve bilgili çalışmaya bağlıdır. Bir kuluçkahanede sıra ile iyi, kaliteli yumurta temini, yumurtaların dikkatle seçilmesi, uygun şartlar da muhafazası, dikkatle tablalara dizilmesi ve nihayet iyi ayarlanmış bir kuluçka makinesinin dikkatle çalıştırılması gibi önem isteyen işler ön planda yer almalıdır. Bütün bu işlerin yolunda ve aksamadan devam etmesi yetişmiş iyi personele ve sistemli organizasyona bağlıdır. İyi organize edilmiş bir kuluçkahanede randıman düştüğü zaman bütün sebepleri sistemli bir şekilde teker teker incelenmeli ve hatayı bularak düzeltme yoluna gidilmelidir.

Kuluçka Makineleri

Bir kuluçkacı işletmenin başarısındaki en büyük pay, seçeceği kuluçka makinesinin sistemine ve kalitesine bağlıdır. Büyüklük kapasiteleri her ne olursa olsun kuluçka makinelerini; yapılışlarına göre, sıcak havanın dolaşım şekillerine göre ve çalışma prensiplerine göre üç grup altında toplayabiliriz. 

Masa tipi makineler, küçük kapasitede olanlardır. Daha ziyade sıcak su dolaşımlı olarak yapılır. Bu tip makineler %65’den yukarı randıman vermez. Bu tip makineler genelde amatör olarak kullanılmaktadır. Dolap tipi makineler, daha büyük kapasitede ve dolap tarzında makinelerdir. Genellikle 5.000 20.000 yumurtalıktır. Oda tipi makineler, sabit odalar halinde yapılmıştır. Kapasiteleri 50.000’in üzerindedir. Tek parti olarak çalışır.

Kuluçka makinesi her ne şekilde imal edilmiş olursa olsun, teknik ve bilimsel temelleri aynıdır. Kapasitelerinin ve makinelerin önemi yoktur. Yeter ki yumurtanın civciv olabilmesi için muhtaç olduğu temel ihtiyaçları karşılanmış olsun. Hatalı bir yönetim civciv şansını yok eder. Kuluçka makinelerine konulan yumurtalardan yüksek verim almak için her şeyden önce yumurtaların döllü olması ve kuluçka makinelerinde; makinelerin çalıştırma prensiplerine riayet edilmesine bağlıdır. Döllü bir yumurtanın civciv haline dönüşmesine kadar geçireceği zamana kuluçka süresi denir. Bu süre 22 gün olup, ilk gününü tavuğun üreme kanalında geçirir. Makinede geçen süreyi iki kısımda incelemek gerekir; inkübasyon (gelişim) süresi (ilk 18 gün) ve inficar (çıkış) süresi (son 3 gün).

Kuluçka süresinin gerek gelişim ve gerek çıkış bölümünde uygulanması gerekli dört temel prensibi vardır. Bu temel prensipler: ısı, nem, havalandırma ve çevrilmedir. Şimdi bunları birer birer inceleyip özelliklerini anlatacağız.

Isı: Döllü bir yumurtanın canlı varlık haline dönüşümünde en önemli özellik ısıdır. Makinenin ısıtılma sistemi ne olursa olsun değişmeyen ve uyulması gereken tek esas, ortalama ısının düzenli olarak yumurtadaki embriyoya iletilmesidir. İletilecek ortalama ısı 37.8°C (99.7-100 F)'dir. Normalin üstündeki yüksek ısı 42°C,  normalin altındaki ısı 35°C olarak kabul edilir. Bu durumlarda uzun süre kalan yumurtalarda embriyo ölümleri fazla olur. Kuluçkanın en nazik devresi embriyonun en genç ve körpe devreleridir. Bu devredeki yüksek ısı çok tehlikelidir.

Nem: Belirli sıcaklıktaki havada bulunan belirli miktardaki sudur. Gurk tavuk altındaki yumurtada bu olay doğal olarak düzenlenir, ancak makinelerdeki ortamın çok farklı olması nem düzenlemesini gerekli kılmaktadır. Makinelerde sıcak hava bir akım yaptığından yumurta yüzeylerini yalayarak geçerken  yumurta bünyesindeki suyu buharlaştırarak emer ve yumurtaların pişmesine yol açar. Dokularda azalmış olan su embriyonun ölümüne neden olur. Makinelerde yumurta bünyesindeki suyun buharlaşmasına  meydan vermemek için makine içindeki ısınmış kuru havanın su ile nemini yükseltip homojen halde dağılmasını sağlamak gerekir. Gelişim bölümünde nemin 82-85 F olması istenir, bu %50-55 bağıl neme tekabül eder. Çıkış devresinde ise nem 92-95 F olup, %75-80 bağıl neme tekabül eder.

Havalandırma: Makineler her ne şekil ve tipte yapılmış olursa olsun kuluçkanın ve kuluçka makinelerinin temel prensiplerinden biride havalandırmadır. Bütün canlılar gibi kuluçkaya konulmuş ve yumurta içinde gelişmekte olan embriyonunda taze havaya ihtiyacı vardır. Kuluçka makinelerinin havalandırılması, embriyonun gelişmesine lüzumlu havadaki oksijen ile beraber, embriyonun solunumu sonucu oluşan karbondioksitin zararlı duruma gelmemesi için gereklidir. Solunum bir gaz değişimidir, yumurta kabuğundaki gözenekler ile bu gaz değişimini yumurtadaki hava boşluğu ve allantois yapar. Havalandırmada güvence sınırı; 1000 kısım havada 3 kısım karbondioksittir.

Yumurtaların çevrilmesi: Yumurtaların çevrilmesi dördüncü temel prensip olup, bunun birkaç önemli nedeni bulunmaktadır. Çevrilme suretiyle yumurta yüzeyindeki ısı farkının giderilmesi, embriyonun ilk gelişme döneminde ruşeym torbasının (disk) daha sonralarında embriyonik zarların kabuk zarlarına veya bu zarların birbirlerine yapışmalarını önlemek için gereklidir. Döllü yumurtaların yaklaşık %25’inde kuluçkaya konulduklarında Ruşeym ekseni yanlış durumda bulunmaktadır. Bu hatalar çevrilme ile düzeltilir. Ayrıca yumurtada oluşan civciv, kuluçkanın 12-13’üncü gününe kadar yumurtanın büyük çapına dik olarak bulunur. Bundan sonraki gelişmede büyük çapına paralel bir doğrultu alır, kafası hava boşluğu tarafına döner. Aksi halde ölümüne neden olur. Bu olay çevrilme ile sağlanır.

Kuluçka Makinelerinin Temizliği

Kuluçkacılıkta iyi randıman almanın ve hastalıksız, sıhhatli civciv elde etmenin ön şartı makinelerin temizliği ve iyi dezenfekte edilmeleri ile mümkündür. Yeni çalıştırılmaya başlayan bir makine içine yumurta konulmadan mutlaka dezenfekte edilmelidir. Ayrı civciv çıkış kısmı olan makineler ise her parti civciv çıkışından sonra temizlenip dezenfekte edilmelidir. Tavuk hastalıklarının pek çoğunun bulaşıcı oluşu ve bazı hastalık mikroplarının yumurtanın kabuğu ve içine yerleşebilmesi bu önemi artırmaktadır.

Kuluçka makinelerinde civciv çıktıktan sonraki temizlik son derece önemlidir. Makine içinde her hangi bir bulaşıcı hastalık söz konusu ise inficar tablalarına ince tülbent bezi serilir. Bu konan bezin ince kabuk ve pisliklerin diğer tablalara bulaşmamasında çok faydası olur. Civcivler çıktıktan sonra bütün kabuklar ve tablalar dışarı alınmalı makine içindeki ufak civciv tüyleri elektrikli süpürge vasıtasıyla emilerek temizlenmelidir. Daha sonra makine içi sodalı ve sabunlu su ile silinmeli ve daha sonra da diğer dezenfektan maddelerle tekrar dezenfekte edilmelidir. Bütün civciv tablaları aynı muameleye tabii tutulmalıdır. Kuluçkacılıkta en iyi dezenfekte tarzı fümigasyondur. Fümigasyon usulünde gaz haline gelmiş olan mikroorganizma öldürücü aktif maddeler en kıyı ve köşelere kadar girerek beklenilen yararı tam anlamı ile sağlar.


Civciv Çıkımını Azaltan Sebepler

Kuluçka makinelerine konan her yumurtadan civciv çıkmaz. Bu olayın çeşitli sebepleri vardır. Makineye konan her 100 yumurtadan çıkan civciv adedine randıman denir. Randımanın yüksek olabilmesi için bazı şartların bir araya gelmesi gerekir. Bu şartlar kümesteki sürüden başlar ve civciv çıkıncaya kadar olan dönemi kapsar. Kuluçkaya girecek yumurtalar döllü, 55-65 gram arasında ve düzgün biçimli olmalıdır. Kabuğu çatlak, pürüzlü, yıkanmış ve 7 günden fazla beklemiş olmamalıdır.

Her şeyden önce makinelere konulan bütün yumurtalar döllü değildir. Dölsüz yumurta oranı %8-15 arasında değişir. Mevsim ve yem damızlık tavuklarda döllülüğe etkilidir. Ayrıca tohumlu olan yumurtaların da bazılarından civciv çıkmaz. Bunun sebebi yumurta içindeki ölümlerdir. Yumurta içindeki ölümler iki grupta incelenir; yumurtaya ait iç sebepler ve kuluçka makinelerine ait dış sebepler.

Yumurtaya ait iç sebepler: Daha ziyade 3-5. günler ile 17-20. günlerde meydana gelmektedir. Damızlık yumurtalar makinelere konulmadan önce 3-7 gün 20°C üzerinde muhafaza edilmiş ise yumurta içinde embriyo teşekkülü başlamıştır. Bu yumurtalar makineye konulunca daha yüksek ısıda ilk civciv nüveleri ölür. Yumurta içinde kan halkası oluşur. Kuluçkanın ilk devresinde yumurta içinde civciv teşekkül ettikten sonra hemen ölmesinde damızlık tavukların yetersiz beslenme veya yemde vitamin noksanlığının da etkisi vardır. Ayrıca damızlık tavuklar bulaşıcı hastalık geçirmiş iseler ilk civciv nüveleri ölür.

Kuluçka makinelerine ait dış sebepler: Burada ölümler 3-4. günler ile 16-20. günler arasındadır. Civcivler kabuğu delmeden ölürlerse; vantilasyon azlığı, ısı derecesinin yanlış ayarlanması, çevirmenin tam yapılmaması, termostat veya ısıtıcıların bozulmasından meydana gelmiş olabilir. Civcivler kabuğu deldikten sonra ölürse; kuluçka dönemi nem azlığı ve kuluçka dönemi ısı azlığı akla gelmelidir. Civcivler kabuğa yapışıp kalmışsa sebebi genellikle rutubetin azlığıdır. Ayrıca ısı derecesinin düşük olması ve havalandırmanın azlığı sebebiyle yumuşak vücutlu civciv çıkması ve çıkmanın gecikmesi görülebilir.

Civcivlerin Kuluçka Makinesinden Çıkarılması

Civcivleri çıkarmak için 21 günün dolması beklenmeli ve %80- 90 nispetinde kurumuş, canlı ve sıhhatli görünüme sahip olmalıdır. Civcivler makinede kuruduktan sonra fazla bekletilirse esas ağırlıklarını kaybederler. Daha fazla kalırlarsa  da birbirlerini ezerek ölürler. Makineden alınan civcivler bir müddet (4-6 saat) bekletilip gidecekleri yere sevk edilirler.

Kuluçkada civcivlerin çıkışı tamamlandıktan sonra, arta kalan kabuklar, dölsüz yumurtalar, içinde ölü civciv olan yumurtalar, kısaca kuluçkahane artıkları yakılarak çevrede kirlenme ve bulaşmaya mani olacak şekilde imha edilir.

Civcivlerde Cinsiyet Ayrımı

Yumurta tavukçuluğu işletmeleri erkek civciv istemezler. Bu nedenle sevk edilecekler arasında erkek civciv bulunmaması gerekir. Yumurtadan çıktıktan sonraki ilk 24 saat içinde cinsiyet tespiti yapılmalıdır. 4 tür cinsiyet ayırımı vardır; tüy rengine göre, ayak rengine göre, kanat tüylerine göre ve doğal ayrım (el ve göz yardımıyla, günlük civcivlerin gerisine bakarak). Bu ayrım tecrübe ve eğitim işidir. Yanılmalar her zaman olabilir. Doğal ayrımda %2-4 kadar yanılma mümkündür.

Civcivlerin Nakli

Civciv nakli önemli ve zor bir iştir. Büyük dikkat ister. Sıkışıklık, sarsıntı, havasızlık, sıcak ve soğuk ölümlere yol açar. Taşımada özel mukavva kutular kullanılır. Bunların havalandırma delikleri vardır. Kutu içi ısı 32°C olmalıdır. Bunlar yalnızca bir defa kullanılmalıdır. İçine altlık olarak odun talaşı konur. Civcivleri taşıma sırasında yem ve su verilmez. Civcivler 72 saat açlığa dayanabilirler.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder