Kuşların genel özellikleri ve sınıfsal farklılıkları - Onur Çelikörs

Kuşların genel özellikleri ve sınıfsal farklılıkları


Kuşlar, sabit vücut sıcaklıklı (homoiotherm) olan ilk hayvan grubunu oluştururlar. En tipik özellikleri, vücutlarının neredeyse tamamının tüylerle kaplı olması, ön üyelerin "kanat" haline dönüşmüş olması ve sol aort yaylarının tamamen körelmiş olmasıdır.

Keratin yapıdaki gaga, beslenme tipine göre farklı şekillerde olabilir. Günümüzde yaşayan kuşlarda, kural olarak, gagada diş bulunmaz. Dişlerin bulunmayışı, kursak (taşlık) bölgesinin oluşumu ve güçlü kaslardan oluşan midenin bölmelere ayrılmasıyla telafi edilir. Gözleri oldukça iridir ve görme duyuları çok iyi gelişmiştir. Orta beyinde bulunan görme lobu da oldukça büyüktür. Koku alma duyusu önemini yitirmiştir.

Kuyruk omurları sayıca azalmış ve birbirleriyle kaynaşmıştır (pygostyl). Kaburga kemiklerinin ucunda, kanca şeklinde çıkıntılar bulunur. Göğüs kemiği (sternum) iyice genişlemiş ve güçlü uçuş kaslarının bağlanabilmesi için uygun yüzey alanı sağlamıştır. Uzun kemiklerin iç kısmında bulunan hava keseleri, iskelete hafiflik sağlar. Kalça kemerleri hareketsizdir. Ayaklar, çeşitli gruplarda büyük farklılık göstermekle birlikte, en fazla 4 parmak taşır ve ilk parmak çoğunlukla arkaya yönelmiştir.

Kalpleri, birbirinden tam olarak ayrılmış 4 bölmeden oluşur. çok iyi gelişmiş bir ses kutuları (syrinx) bulunur. Akciğerler esnek değildir ve alveol bulunmaz. Kalplerinin vücut ağırlığına oranı, kalp atım hızı ve kan basıncı, diğer omurgalı gruplarına göre çok daha yüksektir. Solunum esnasında, hem nefes alırken hem de verirken havadaki oksijenden yararlanabilirler. Bu nedenle metabolizma hızları oldukça hızlıdır.

Devekuşları haricinde kuşların idrar keseleri bulunmaz ve boşaltım ürünleri katı ürik asit yapısındadır. Kuyruk bölgesinde bulunan uropygial bez dışında, vücutlarında salgı bezi bulunmaz. Bu bezin salgısı, gaga ile tüylere sürülür ve suya karşı yalıtım sağlanır. Bazen de, üreme döneminde karşı cinse çekici görünme, bu bezin salgısıyla sağlanır.

Birkaç tür haricinde, erkeklerde çiftleşme organı olan "penis" bulunmaz. Çiftleşme, "kloak" adı verilen yapının karşı karşıya getirilmesiyle gerçekleşir. Dişi eşey organlarının sağ yarısı körelmiştir. Tamamında iç döllenme ve ovipari görülür. Yumurtaları sert kabuklu bir yapıdadır. Birkaç tür haricinde kuluçkaya yatma ve yavru bakımı görülür.

Güvercinler (Columbiformes)

Vücutları orta büyüklükte olan, küçük başlı, kısa boyunlu ve kısa bacaklı kuşlardır. Gagaları kısa ve zayıf yapılı olup, ucu aşağıya doğru hafifçe kıvrıktır. Gagalarının dibinde, burun deliklerini örten pul şeklinde bir zar bulunur. Kanatları orta uzunluktadır ve uçuşları hızlıdır. Ayakta, arka parmak yere değer. Kursakları büyükçedir. Gagalarını su içerisine sokarak su içerler (su içebilmek için, diğer kuşlar gibi kafalarını yukarı kaldırmalarına gerek yoktur). Başlarını geriye çekip çevirerek uyurlar.


İki yumurta bırakırlar. Kuluçkaya yatma ve yavrunun bakımı, her erkek hem de dişinin sorumluluğu altındadır. Yavrular yumurtadan çıktıklarında gözleri kapalıdır. Yeni doğmuş yavrular, kursaktan çıkarılan süt gibi bir sıvıyla beslenir. Kutuplar hariç, dünyanın her yerinde görülürler. Monogam (tek eşli) yaşarlar. Erkek yuva malzemesini taşır, dişi de yuvayı yapar. çoğunlukla erkek gündüzleri, dişi de geceleri kuluçkaya yatar.

Papağanlar (Psittaciformes)

Gaganın alt parçası kısa ve küt, üst parçası uzun ve aşağıya doğru kıvrıktır. Tırmanma esnasında gaga, üçüncü bir ayak gibi kullanılır. Ayak parmaklarından ikisi öne, ikisi arkaya yönelik olarak gelişmiştir. Ayaklarda, yakalayıcı özellikte tırnaklar bulunur. Muhabbet kuşları ve papağanları içeren bu takımın üyeleri, beyin organizasyonu bakımından en gelişmiş kuşlardır. Bu nedenle, taklit yetenekleri iyi gelişmiştir. Dillerinin kalın ve etli yapısı sayesinde, konuşma yetenekleri yüksektir.


Kuluçkaya sadece dişi yatar, ancak yavru bakımını her iki eşey de üstlenir. Besinler, midede yumuşatıldıktan sonra yavruya verilir. Besine özelleşme görülür ve beslenme tarzlarına göre gruplandırılırlar (meyve, tohum, özsu, polen, vs.). Asıl vatanları Güney Amerika'nın tropik ve yarı tropik alanları olmasına karşın, özellikle güzel renkleri ve kolay evcilleştirilmeleri nedeniyle, kafes kuşu olarak dünyanın her yerinde görülürler.

Ördekler (Anseriformes)

Tıknaz vücutlu, uzun boyunlu, kısa bacaklı ve perdeli ayaklı su kuşlarıdır. Süzülme uçuşu yapamazlar. Gaga üstten basık ve geniş olup, yuvarlak ucunda tırnak benzeri bir kısım taşır. Keratin plakalar taşıyan gaganın tırtıklı yapısı, süzerek beslenmeye yardımcıdır. Dilleri iri ve kenarlarında girintili çıkıntılı bir yapıya sahiptir. Kuyruk bezleri büyüktür. Koku alma ve işitme duyuları iyi gelişmiştir. Erkeklerde çiftleşme organı olarak penis bulunur.


Ayaktaki arka parmak, zarsızdır ve öndeki parmaklara göre daha üst konumludur. Ülkemizde çok sayıda türü yaşar. Erkek ve dişiler arasında, genç ve ergin formlar arasında tüy ve desen farklılıkları görülür.

Tavukgiller (Galliformes)

Hemen hepsi karasal yaşayan, tipik zemin kuşlarıdır. Kısa ve güçlü bacakları, zeminde yürümeye ve eşinmeye uyum yapmıştır. Kanatları kısa ve küt olup, uçma yetenekleri iyi gelişmemiştir. Gaga kısa, kuvvetli ve ucu aşağıya doğru kıvrıktır. Sindirim işlemini kolaylaştırmak için, besinleriyle birlikte küçük taşlar da yutarlar. Boyun kısa ya da orta uzunluktadır. Başlarında çoğunlukla tüysüz, çıplak kısımlar veya "ibik" adı verilen deri yapıları bulunur. Erkekler, dişilerden daha renklidir. Kuyruk ve ibik yapıları da daha belirgin, iri ve daha renklidir. Erkeklerde arka parmak, daha yukarı konumludur ve kuvvetli bir yapı kazanarak "mahmuz" yapısına dönüşmüştür.


Sürüler halinde yaşarlar ve kısa mesafelerde hızlı uçabilirler. Kuvvetli göğüs kasları sayesinde, ani kalkışlar yapabilirler. Toprak üzerine ya da çalıların arasına yaptıkları yuvalarına çok sayıda yumurta bırakırlar. Çok eşlilik görülür, erkekler haremlere sahiptirler. Sadece dişiler kuluçkaya yatar. Kabararak korkutma ve karşı cinsi etkilemek içi kur yapma gibi davranışları geliştirmişlerdir. Çoğu türü evcilleştirilmiştir.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder