Spiroketler - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Spiroketler

Spiroketler gram-negatif, hareketli, sıkıca dolanmış bakterilerdir. Tipik olarak şekilleri incecik ve esnek görünümlüdür. Bu morfolojik özellikler açısından tek olan bu prokaryotlar Bacteria içinde önemli bir kolu oluştururlar. Sucul ortamlarda ve hayvanlarda spiroketlere sıklıkla rastlanır. Bu bakterilerden bazıları hastalık yapıcı özelliktedir. Örneğin, insanlarda rastlanan ve cinsel yolla bulaşan "sifilis" bu hastalıklardan biridir.

Bir spiroket hücresi, hareket etmesini sağlayan ve hücrenin her iki kutbundan uzanan bir ya da daha fazla kamçıya (flagella) sahiptir. Fakat bu kamçılar tipik bakteri kamçılarından farklı özelliklere sahiptir ve bu yüzden endoflagellum adını alır. Spiroketler yaşam alanı, hastalık yayma (patojenlik), ribozomal RNA dizilimi, morfolojik ve fizyolojik özelikler göz önünde bulundurularak 8 cinse ayrılmıştır; Spirochaeta, Treponema, Cristispira, Borrelia, Leptospira, Leotonema, Brachyspira ve Brevinema.

Spirochaeta: Bu bakteriler ayrı yaşayan, anaerob ve fakültatif aerob spiroketlerdir. Nehir, göl, gölet, deniz suyu ve çamuru gibi sucul ortamlarda bu türlere sıkça rastlanır. Metabolik olarak oldukça ilginç bir spiroket örneği, termitlerin art bağırsağından (hindgut) ayrıştırılmıştır. Termitler çoğunlukla odunsu besinlerle beslendikleri için, bu ortam yüksek derecede selülolitiktir. Ayrıca selülozun fermentasyonu sonucu burada H2 ve CO2 bolca bulunur. Termit art bağırsağından alınan spiroket türünün bu H2 ve CO2'yi asetata çevirebildiği yani bir homoasetojen olduğu görülmüştür ve bu şekildeki bir enerji metabolizmasının Clostridia ve akrabaları dışındaki ilk örneği olmuştur.

Treponema: Anaerob, konakçıyla birleşmiş, insanlarla ve hayvanlarla kommensal ya da parazit ilişkisi olan spiroketler Treponema cinsi olarak gruplandırılmışlardır. Sifilis adlı hastalığa yol açan Treponema pallidum en çok bilinen türdür. Morfolojik olarak diğer spiroket türlerinden farklıdır, hücre sarmal yapıda değildir ve belirgin biçimde incedir.

Sifilis hastalığının etkeni Treponema pallidum

Doğada T. pallidum sadece insanlarda görülür fakat yapay olarak hastalık tavşan ve maymunlarda da gözlenmiştir. Buna karşılık, diğer Treponema türleri insanların ağız boşluğunda bulunan kommensal organizmalardır ve genellikle iki diş arasından ya da diş ve dişeti arasından kazınan maddede görülürler. Morfolojik ve fizyolojik olarak değişiklik gösteren üç ayrı tür tanımlanmıştır; Treponema denticola, Treponema macrodentium ve Treponema oralis. Spiroketler aynı zamanda sığır midesinde de yer alırlar.

Cristispira: Bu bakterilerin doğada başlıca bulundukları yerler, istiridye ve deniztaraklarının vücudunda bulunan ve "kristal stil" denilen yapılardır. Bir kesecik içinde bulunan bu yapılar, bükülebilir, yarı-katı çubuklardır ve sindirim borusunda küçük parçalı yiyecekleri öğütmeye yararlar. Cristispira türleri hem tatlı su hem tuzlu su yumuşakçalarında bulunabilirler fakat bütün yumuşakçalarda bulunmazlar.

Borrelia: Bu cinse ait türlerin çoğu insanlar ve hayvanlar için hastalık yapıcı özelliktedir. Borrelia recurrentis, "relapsing fever" adlı, ateşli ve ateşsiz devrelerin birbirini izlediği ve giderek kötüleşen ateşin karakteristik olduğu bir hastalığa sebep olur. Yüksek ateşle birlikte kas ağrılarının da görüldüğü bu hastalık tedavi edilmezse %40 oranında ölümle sonuçlanabilir. 

Borrelia spp.

Borrelia recurrentis, tetrasiklin adlı antibiyotiğe çok duyarlıdır. Bu sayede doğru teşhis konduğu andan itibaren tedavi kolaylıkla sağlanır. Diğer Borrelia türleri veteriner hekimler açısından önem taşır çünkü büyükbaş ve küçükbaş hayvanlarda, atlarda ve kuşlarda hastalıklara yol açabilirler. Çoğu durumda, hastalık kene aracılığıyla bulaşır. Bunlara ek olarak Borrelia burgdorferi ayrı bir öneme sahiptir, çünkü bu tür dairesel değil de doğrusal kromozoma sahip bilinen tek prokaryottur. Bu göreceli olarak küçük genomun dizin analizi tamamen yapılmıştır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden ve CDC Halk Sağlığı Resim Kitaplığı'ndan yararlanılmıştır.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder