Amastigomycota - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Amastigomycota


Bölüm üyelerinin özelliği, sucul türlerde bile, kamçılı hücre oluşturmamalarıdır. "Yüksek yapılı mantarlar" olarak da bilinirler. Besin olarak tükettiğimiz şapkalı mantarları, küf mantarlarını ve mayaları da içeren bu bölüm, 5 sınıfa ayrılarak incelenir; Zygomycetes (ekmek küfleri), Trichomycetes, Ascomycetes (mayalar ve yaprak lekeleri), Basidiomycetes (küf mantarları ve şapkalı mantarlar) ve Deuteromycetes (eşeysiz mantarlar).

Zygomycetes (Ekmek Küfleri)

Bu sınıfın üyeleri, çoğunlukla toprak içerisinde ya da ölü organizmalar üzerinde yaşar. Bu nedenle, topraktaki organik maddelerin ayrıştırılmasında büyük rol oynarlar. Aplanospor olarak adlandırılan üreme hücreleri, kamçısız olmaları nedeniyle hareketsizdir. Bu hücreler, spor keselerini terk ettikten sonra, çimlenerek miselleri oluştururlar. 

Gigaspora spp.
Rhizopus stolonifer
(Ekmek küfü)
Entomophthora spp.

Üreme amacıyla iki organizma karşılıklı geldiğinde, birbirlerine doğru parmak benzeri çıkıntılar uzatırlar. Eğer bu iki bireyin kimyasal sinyalleri birbirine uygunsa, çekirdek kaynaşması yoluyla üreme gerçekleşir. Üremek için suya gereksinim duymazlar, tamamen kara yaşamına uyum sağlamışlardır.

Trichomycetes

Eklembacaklıların sindirim sisteminde çürükçül ya da parazitik yaşam sürerler. 4 takımı bulunur; Eccrinales, Harpellales, Amoebidiales ve Asellariales.

Arundinula spp.
Smittium spp.

Kalın duvarlı ve eşeyli sporlar olan zygosporlar, "zygosporangium" adı verilen bir kese içerisinde üretilir. Eşeysiz üreme, kamçısız ve hareketsiz olan sporangiosporlar ile gerçekleşir. 

Ascomycetes (Mayalar ve Yaprak Lekeleri)

Mantarlar aleminin en kalabalık ailesidir. Ailenin ismi, sporların içinde üretildiği "askus" adı verilen yapılardan gelir. Askuslar, birer keseyi andırdığı için, aileye aynı zamanda "keseli mantarlar" da denir. Askus içerisinde ardı ardına mitoz ve mayoz bölünmeler sonucunda, sıklıkla 8 adet askospor (eşeyli üreme hücresi) üretilir. Bu sporlar, olumsuz ortam koşullarına karşı oldukça dayanıklıdır. Askuslar 3 farklı şekilde olabilir:

1. Kleistotesyum: Tamamen kapalı ve küresel yapılı. Askuslar, dağınık olarak yüzeye tutunur.

2. Peritesyum: Armut, küre ya da testi şeklinde ve uç kısımda sporların çıkışını sağlayan bir açıklık bulunur.

3. Apotesyum: Saplı kadeh şeklindedir. Askuslar, içbükey şekilli iç yüzeyde tutunurlar. Kara yaşamına tam olarak uyum sağlamışlardır.

Saccharomyces cerevisiae
(Bira mayası)
Taphrina spp.

Penicillium spp.
Candida spp.
(Yaygın cilt mantarı)
Emericella spp.
(Askosporlar)

Aile üyelerinin büyük çoğunluğu, bitkilerde çeşitli hastalıklara sebep olur. Hücre duvarlarının yapısında, kitinin yanında, beta-glukanlar da yer alır. Aile üyeleri genellikle çok hücreli olmakla birlikte, tek hücreli mayalar da görülür. Ekmek ve çeşitli meyvelerin üzerinde küf yaratan mantarlar, bu şubeye dahildir. Büyük çoğunluğu, bitkiler ve hayvanlar için patojendir. Grubun bazı üyeleri, alglerle birlikte "liken" adı verilen özel yaşam biçimlerini oluşturur.

Basidiomycetes (Küf Mantarları ve Şapkalı Mantarlar)

Mantarların ikinci büyük grubudur. Sınıfın ismi, hiflerin uçlarında farklılaşarak oluşan bazidyum yapılarından gelir. Askuslu mantarlardan farklı olarak, sporlar askusların içinde değil, bazidyumların üzerinde oluşturulur. Bu grupta da kamçılı hücreler görülmez. Bazidyumlar, temel olarak 3 tiptir:

1. Holobazidyum: Bir hücrelidir ve çeşitli şekillerde olabilir.

2. Fragmobazidyum: Bir ya da daha fazla sayıda, enine ya da boyuna bölme taşır.

3. Teliobazidyum: Sıklıkla kalın duvarlı, dinlenme halindeki spordan ve bu spordan oluşan geçici çimlenme tüpünden oluşur.

Grubun en önemli ortak özelliği, yaşam döngülerinde, hücrelerin iki çekirdek taşıdığı bir evre görülmesidir. Bir diğer ortak özellikleri de, hücre duvarlarının çift tabakalı olmasıdır. Sınıf üyelerinin çoğu çürükçül canlılardır. Bir kısmı bitkilerle simbiyoz ilişkisi kurarak, bir kısmı da patojen olarak yaşar. Şapkalı mantarlar, ticari olarak da satılan, besin olarak tükettiğimiz mantar türlerini kapsayan gruptur. Bir kısmı zehirlidir ve zehirleri özellikle sinir sistemi üzerinde etkilidir.

Holobasidiomycetidae: Bazidyumları bir hücrelidir ve genellikle sopa şeklindedir. Ticari olarak da satılan, besin olarak tükettiğimiz mantar türlerini kapsayan gruptur. Bunlar, "şapkalı mantarlar" olarak da bilinir. Bir şapkalı mantarın vücut bölümleri şunlardır:
- Volva: Bazı mantarların sapını taşıyan çanakçık.
- Stipe: Sap kısmı.
- Annulus: Bazı mantarlarda sap üzerinde bulunan halka.
- Pileus: Şapka kısmı.
- Lameller: Şapkanın iç kısmında bulunan ve içten dışa doğru uzanan plaka benzeri yapılar.

Amanita (Zehirli orman mantarı)

Şapkalı mantarların tür teşhisinde, sporların biçimi, rengi ve boyutları çok önemlidir. Bir kısmı zehirlidir ve zehirleri özellikle sinir sistemi üzerinde etkilidir. Basit ve genel olarak, sapının taban kısmında çanakçık bulunan şapkalı mantarların büyük bir kısmı zehirlidir. Zehirli mantarlar arasında en bilinenler, Amanita türleridir.

Phragmobasidiomycetidae: En önemli özellikleri, bazidyumlarında enine ya da boyuna bölmeler bulunmasıdır. Bu grubun üyeleri, odunları çürüten ayrıştırıcılardır. Yağmurlu dönemlerin sonrasında su emerek şiştikleri için, görünümleri jelimsi bir hal alır.

Teliomycetidae: Bu grubun üyeleri, paslar ve rastık mantarları olarak bilinirler. Tahıllarda yol açtıkları hasarlar, ekonomik açıdan önemlidir. En önemli özellikleri, kalın duvarlı ve dinlenme halinde bir spor üretmeleridir. Teliospor olarak bilinen bu yapı, "teliobazidyum" adı verilen bazidyumu oluşturur.

Gymnosporangium spp.
Ustilago zeae
(Mısır rastığı)
Tilletia caries
(Buğday rastığı)

Uredinales (pas mantarları), Yaşam devrelerini tamamlamak için, iki farklı konakçı bitkiye ihtiyaç duyarlar. Gelişme evrelerinde, farklı tipte sporlar da üretilebilir. Ustilaginales (rastık mantarları), özellikle mısır ve buğday bitkilerinde yarattıkları zarar, dünya çapında çiftçileri zor durumda bırakmaktadır.

Deuteromycetes (Eşeysiz Mantarlar)

Bitki zararlısı olan mantar türlerinin büyük çoğunluğu, bu grubun üyesidir. Eşeyli üreme evreleri bilinmediği için, "Eksik Mantarlar (Fungi Imperfectae)" olarak da bilinirler. Grup üyelerinin sporları, birbirinden çok farklı yapıda olabilir. Çoğu, konidyum adı verilen yapılarla, bir kısmı da tomurcuklanarak ürerler.

Blastomycetidae: Mayalara benzeyen, bir hücreli, tomurcuklanarak çoğalan türlerdir. İnsanlarda ve hayvanlarda cilt hastalıklarına yol açarlar. Akciğerler ve merkezi sinir sisteminde de ciddi hasarlara neden olabilirler.

Sporobolomyces spp.
Cryptococcus spp.

Hyphomycetidae: Aspergillus, Cercospora ve Penicillium türleri, çoğu zaman bu grupta sınıflandırılırlar. Sınıflandırmadaki farklılık, bazılarının eşeyli evrelerinin bulunduğu için bu gruptan çıkarılmış olması nedeniyledir. Çoğu, bitkilerde ciddi hastalıklara yol açar. Bazı türleriyse, peynir yapımında ya da antibiyotik eldesinde kullanılır.

Cladosporium spp.
Fusarium spp.
Rhizoctonia spp.

Not: Bu yazının hazırlanmasında Tübitak Bilim ve Teknik dergisinden yararlanılmıştır.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder