Süt sığırcılığında gizli tehlike: Karaciğer yağlanması - Onur Çelikörs

Süt sığırcılığında gizli tehlike: Karaciğer yağlanması


Vücut depo yağlarının aşırı mobilize olarak karaciğer paranşim hücrelerinde gereğinden fazla miktarda birikmine karaciğer yağlanması denir. Karaciğer yağlanması büyükbaş ruminantların en önemli metabolizma hastalıklarından biridir. Karaciğerde biriken aşırı lipid oksidasyona uğrayarak triasilgliserol’e dönüşür ve depolanır. Karaciğere gelen esterleşmemiş yağ asitleri (NEFA) miktarının artması ve trigliseritlerin çok düşük dansiteli lipoproteinlere sentezinin yavaşlaması sonucunda meydana gelir. Oluşumundaki en önemli neden laktasyon döneminde artan enerji ihtiyacının alınan besinlerle karşılanamamasıdır. Kan NEFA konsantrasyonunun doğuma yakın dönemde artışı; günlük yem tüketiminde azalmaya, doğum sonrası artışı ise hormonal denge ve laktogenezis için adipoz dokudan şekillenecek yağ mobilizsasyonuna bağlıdır. NEFA mobilizasyonu, periparturient dönem enfeksiyon insidansını da artırır.

Karaciğer yağlanması hemen hemen bütün ketozis vakalarında birlikte seyreder. Bu nedenle ketozis ile birlikte değerlendirmek daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Beslenmeye bağlı temel risk faktörü obezitedir. Vücut kondisyon skoru 4.0 ve üzerinde olan obez ineklerde peripartal dönem gibi metabolik ve immünolojik değişikliklerin olduğu durumlarda, adipoz dokularda meydana gelen lipozis, normal vücut kondisyon skoruna sahip olan ineklere oranlara daha fazladır. Ayrıca yağlı karaciğer, ketozis, süt humması (gebelik felci), kısırlık, abort, mastitis, metritis gibi pek çok metabolik hastalıklarda ortaya çıkmaktadır. Kuru dönemden sonra yüksek enerji içerikli diyet uygulanması yağlı karaciğer insidansını artırmaktadır. Negatif enerji balansı olan ineklere yüksek enerji rasyonla besleme yağlı karaciğerden korunmada yeterli olmamakta aksine yağlı karaciğer insidansını arttırmaktadır.

Nasıl Teşhis Edilir?

Karaciğer yağlanmasını doğru teşhis etmenin tek yolu karaciğer biyopsisi ve ultrasondur. Orta dereceli ve daha az olarak hafif yağlı karaciğere sahip ineklerin üriner keton konsantrasyonları genellikle artış gösterir. Canlı ağırlık ve vücut kondisyon skorunda ise hızlı bir azalma söz konusu olur.

Normal karaciğer dokusunun (A) ve orta derecede yağlanmış karaciğer dokusunun (B) mikrokobik görünümü

Gebelik döneminin sonlarındaki obez ineklere vücut kondisyonunu düşürmek için uygulanan beş gün boyunca sadece samanla besleme uygulaması prepartal karaciğer yağlanmasını tetikler. Ayrıca peripartal dönemde hareket azlığı, kötü ahır koşulları, yüksek nem ve sıcaklık risk faktörleridir.

Karaciğer Yağlanması Nasıl Önlenir?

Karaciğer yağlanmasının önlenmesinde, karaciğerdeki triasilgliserol birikiminin engellenmesi amacıyla hormon enjeksiyonları yapılabilir. Glukokortikoidler, ACTH ve glukagonun temel etkisi karaciğerde glikoneogenezisi artırarak plazma glikoz seviyesini yükseltmektir. Ancak 0,14 IU/kg dozda yavaş salınan insülinin karaciğerde triasilgliserol birikimini önlemede etkili olduğu bildirilse de daha yüksek dozda insülin (0,29 IU/kg) hipoglisemik şoka neden olabilir. Bu amaçla; glukagon, insülin, ACTH, GH ve glikokortikoidler kullanılabilir. Subkutan glukagon enjeksiyonu 15 mg/gün dozunda, 14 gün süreli intramuskuler glukokortikoid enjeksiyonu 200 mg/gün dozunda kullanılabilir ayrıca prednizolon yağlı karaciğerden korunmak için yapılan başarılı uygulamalardandır.

Kaynaklar:
Kabu M, Cıngı CÇ, Civelerk T. 2008. Süt ineklerinde yağlı karaciğer sendromu ve korunma yolları. Afyonkarahisar.
Sevinç M, Aslan V. 1998. Sütçü ineklerde doğum felcinin karaciğer yağlanması ile ilgisi. Konya.
Yıldız G. 2014. Sığır, koyun, keçi besleme ve beslenme hastalıkları. Ankara.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönderme