Süt humması nedir? Nasıl tedavi edilir? - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Süt humması nedir? Nasıl tedavi edilir?


Süt humması, süt ineklerinde doğumdan hemen sonra kalsiyum ve fosfor metabolizmasının akut düzenleme bozukluğuna bağlı olarak şekillenen bir metabolizma hastalığıdır. Canlı ağırlık ve kalsiyum eksikliğine bağlı olarak 6-10 gram miktarında kalsiyum verildiğinde başarı elde edilse de sağaltıma rağmen tekrar tipik semptomlar görülmesi nedeniyle hazırlayıcı nedenler sorumlu tutulmaktadır. Dispoze ineklerde risk yüksektir ve hastalık her doğum sonrasında tekrarlar. Özellikle yüksek süt verimli ırklar yatkın olup yerli ırklarda görülme oranı düşüktür. Yaşlı ineklerde bağırsaklarında kalsiyum emilimi azaldığı gibi enterositlerdeki vitamin D reseptörlerinin sayısı da azalır. Bu nedenle yaşla birlikte hastalığın görülme sıklığı da artar. Hastalığın mevsimle ilişkisi yoktur, doğum ve beslenme ile doğrudan ilişkilidir. Özellikle gebelik döneminde uygulanan rasyon büyük önem taşır. Ca/P oranında dengesizlik, kalsiyum ve fosfordan yetersiz besleme, karbonhidrat ve enerjiden zengin yemle besleme, protein/enerji dengesinin uygun olmaması, hareketsizlik, ahır besisine tabi tutma, kuruda kalma süresinin çok uzun veya çok kısa olması ve tek yönlü besleme hazırlayıcı sebepler olarak kabul edilir.

Süt Humması Nasıl Oluşur?

Süt hummasının etiyolojisinde hücre dışı boşluktaki kalsiyum iyonlarının doğum sonrası dönemde sütle hızla atılması ve bu eksikliğin bağırsaklardan kalsiyum emilimi ve kemik dokudan kalsiyum mobilizasyonuyla karşılanamaması yatar. Normal koşullarda süt ineklerinde serum kalsiyum düzeyi 8,3-12 mg/100 ml arasında değişir. Doğum sonrasında bu düzey hızla geriler, iyonize kalsiyum neuromuskuler iletide (kas kontraksiyonu ve kas tonusunun sağlanması) rol aldığı için düzey 6 mg/dl altına indiğinde hayvan yatar. Gebeliğin son döneminde kalsiyumdan zengin yemle beslenen süt ineklerinde kemiklerden kalsiyum mobilizasyonu sağlayan parathormon etkinliği paratiroid bezinin baskılanması sonucu düşer. Doğumla birlikte bu bez yeni koşula hemen uyum sağlayamadığı için kemik dokudan kalsiyum mobilizasyonu sağlanamaz. Gebeliğin son dönemlerinde forfordan zengin kalsiyumdan yetersiz beslenen süt ineklerinde ise tersi durum söz konusu olur. Ancak süt hummasını sadece parathormon etkinliği ve kalsiyum mobilizasyonuna bağlamak yetersiz olur. Çünkü organizmada kalsiyum dengesi üzerine kalsitonin, thyrokalsitonin ve vitamin D’nin de rolü büyüktür. Kalsitonin kan serumundaki iyonize kalsiyumun kemik dokuda depo edilmesini sağlar ve parathormonla zıt etkili çalışır. Ayrıca Magnezyum seviyesi 100 ml’de 2 mg’ın altında olduğunda, kalsiyum seviyesi de düşmekte, dolayısıyla hipokalsemi ve hipomagnezemi ile birlikte süt humması oluşmaktadır. Deneysel olarak da magnezyum seviyesi düşürüldüğünde hipokalsemi ortaya çıkmaktadır.

Süt Hummasının Belirtileri Nelerdir?

Süt hummasın ilk belirtisi iştahın kaybolması ve titremelerle karakterize tetanilerdir. Diş gıcırdatması, sallantılı yürüyüş, huzursuzluk, ishal ve ıkınma, ayaklarda tutukluk, sık sık ayak değiştirme, hafif ısı artışı görülebilir. Serum kalsiyum düzeyindeki azalmaya paralel olarak belirtiler şiddetlenir. Daha ileriki dönemlerde hayvan yatar ve kalkamaz. İnek ön ayakları üzerine kalkar fakat arka ayaklarını toplayamaz. Sternoabdominal yatıştan sonra boyun kaslarında şekillenen spazmlardan dolayı inek başını laterale ve geriye kaburgalar üzerine yaslamıştır. Buna 'kendi kendini dinleme' de denir. Düzeltilen boyunun yeniden eski haline dönmesi hipokalsemiye özgü bir durumdur. Deri, kulak ve ekstremitelerde soğuma vardır. Vücut sıcaklığı normalin altındadır. Işığa duyarlılık kaybolmuştur. Rumen ve bağırsak hareketleri durduğu için şişkinlik ve kabızlık vardır.

Süt humması nedeniyle yatan bir inek

Koma döneminde bacaklardaki spazm çözülerek ayaklar kolayca bükülebilir. Nabız hızlanmış ancak hissedilmesi güçleşmiştir. Kalp atımları güçlükle duyulur. Ölüm, solunum durması veya konvülziyonlar sonrası oluşur. Doğum esnasında hipokalsemi şekillenmişse doğum durur.

Süt Humması Nasıl Tedavi Edilir?

Süt hummasının tedavisinde intravenöz, subkutanus veya intraperitonal yolla %25’lik 400-800 ml Ca glukonat veya Ca boroglukonat verilmesi önerilmektedir. Bu çözeltiler 8-12 gram Ca içerirler. Ancak çözeltinin çok hızlı veya büyük miktarlarda verilmesi öldürücü olabilir. Koruyucu tedbir olarak; Hayvan ilk 3 gün içinde tam olarak sağılmaz ve bu şekilde kandan önemli miktarda Ca çekilmesi önlenebilir ve süt humması riski azaltılabilir. Doğumdan 3-7 gün önce vitamin D veya metabolitlerinin enjeksiyonu doğum sonrası Ca emilimini artırarak süt humması riskini azaltabilir. Sürüde süt humması bir sorun ise kuru dönemin son haftalarında günlük Ca tüketimi 20-25 gram ile sınırlanmalıdır. Bu şekilde yüksek P ve düşük Ca alımı paratroid bezini aktive ederek hayvanın doğum sonrası kemiklerden daha hızlı Ca mobilizasyonu sağlanmasına katkıda bulunur ve süt humması riski azalır.

Kaynaklar:
Anonim. 2020. Süt humması. www.denizlidsyb.org.tr. Web Sitesi.
Aytekin Ö, Taşal İ. 2005. Doğum sonrası hipokalsemi şekillenen inekler ile buzağıları arasında kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz seviyeleri ilişkilerinin araştırılması. Van.
Görgülü M. 2019. Süt sığırlarında karşılaşılan metabolik hastalıklar. www.muratgorgulu.com.tr. Web Sitesi.
Uygur MA. 2007. Sığırcılıkta sıkça görülen beslenme hastalıkları. İzmir.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder