Sığırlarda beslenmeye bağlı zehirlenmeler - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Sığırlarda beslenmeye bağlı zehirlenmeler



Üre Zehirlenmesi

Ürenin rasyona fazla miktarda katılması, iyi karıştırılmadan tüketilmesi, alıştırmadan yüksek miktarlarda verilmesi, rasyonda yeterli miktarda kolay değerlendirilebilir enerji kaynağının bulunmaması etkili olmaktadır. Üre, üreaz etkisiyle amonyak ve karbondioksite parçalanır. Rumende artan amonyak ve pH değeri amonyak emilimini artırır, portal yoldan karaciğere gelir ve burada üreye dönüşerek toksik etkisi ortadan kaldırılır. Karaciğere amonyağı detoksifiye etme kapasitesinin üzerinde amonyak gelişi, perifer kanda normalde 1 mg/l olan amonyak değerini 6 mg/l düzeyine çıkarır. Solunum, yem tüketimi bozuklukları, tükürük sekresyonunda artış, rumen motorik fonksiyonunda bozulma, kaslarda titreme ve kramp gibi belirtiler gözlenir. Amonyak zehirlenmesinin açığa çıkması için rumen sıvısında pH 6’nın üzerinde olmalı ve amonyak konsantrasyonu üst sınır olan 1000 mg/l’a çıkmalıdır. Rumen pH 6’dan düşük olduğunda ruminal amonyak miktarı zehirlenme olmaksızın yükselebilir.

Sağaltım için rumen lavajı veya rumenotomi ile içerik boşaltılarak emilen amonyak miktarını düşürmek gerekir. Başlangıç aşamasında rumenotomi veya vakumlu sondalar ile rumen boşaltılır. Taze rumen sıvısı nakli yapılır. Ayrıca zehirlenme olgularında 20-30 litre soğuk su rumene verilerek bakterilerin üreyi amonyağa dönüştürme yetenekleri engellenebilir. Oral yolla asetik asit içirilir. Sirkede %5 asetik asit bulunur, hayvanın duruna göre 2-6 litre içirilebilir, uygulama gerekirse tekrarlanabilir.


Nitrat Zehirlenmesi

Nitratça zengin yemlerin fazla miktarda tüketilmesi sonucu rumende nitratlar nitrite indirgenebilmekte ve 5-5.5 pH’da amonyak sentezinde kullanılabilmektedir. Rumende nitrat ve nitrit miktarının artması rumen CO2 ve rumen uçucu yağ asitlerinin azalmasına neden olur. Kandaki nitrit düzeyinin yükselmesi oksijenin yerine geçerek methemoglobin oluşumuna sebep olur, kan oksijeni taşıyamaz, damar çeperleri genişler ve kan basıncında düşme görülür. Solunum hızının artması, sendeleyerek yürüme ilk semptomlardır, ilk semptomlardan sonra ölüm gerçekleşir. Kronik durumda ise sersemleme, idrar atımında artış, ishal, büyüme hızı ve süt veriminin azalması dikkati çeker. Zehirlenen hayvanlarda kan çikolata kahverengini almaktadır. Ergin hayvanlar günde maksimum 200 gram nitratı tolere edebilmektedir. Günde 100 gram'dan fazla alınması zararlı etkiye neden olur. Tedavi amacıyla matilen mavisi, toludin mavisi, thionin gibi redoks renkli maddeler kullanılır. %1-4’lük metilen mavisi 4-8 mg/kg dozda %5’lik dekstroz içinde eritilerek damar içi verilir. Rasyonda karbonhidrat oranı arttırılır.

Su Zehirlenmesi

Danalarda ve bir yaşına kadar olan genç sığırlarda görülür. Aşırı oranda su alınımına bağlı olarak kanın ozmotik basıncının düşmesinden ileri gelir. Buzağılarda süt veya mamadan ani olarak “ad libitum” suya geçişte veya uzun süre susuz kalma sonucu fazla miktarda suyun alına bağlı olarak şekillenir. Plazma ozmotik basıncının düşüşüyle eritrositler hızla hemolize olarak hemoglobinemi şekillenmekte ve serbest kalan hemoglobin idrar ile atılmaktadır. Eritrositlerin bu derecede hızlı hemolize olabilmeleri için bir defada alınan su miktarının en az canlı ağırlığın %10’u oranında olması gerekir. Hemoglobinüri suyun alınımından yaklaşık 2 saat sonra ortaya çıkar ve perakut ölümler görülebilir. Tedavi amacıyla hafif olaylarda %5’lik 2-3 l/iv, ağır olaylarda %10’luk 300 ml/iv fizyolojik tuzlu su çözeltisi verilmelidir.

Kaynaklar:
Bilal T. 2013. Sığır Hastalıkları. Nobel Tıp. İstanbul.
Ergün A, Tuncer ŞD, Çolpan İ, Yalçın S, Yıldız G, Küçükersan MK, Küçükersan S, Şehu A, Saçaklı P. 2017. Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları. Ankara.
Yıldız G. 2014. Sığır, Koyun, Keçi Besleme ve Beslenme Hastalıkları. Ankara.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder