Çayır tetanisi nedir? Hayvanlar nasıl korunur? - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Çayır tetanisi nedir? Hayvanlar nasıl korunur?


Sığırlarda ilkbahara geçiş döneminde görülen ve "çayır sendelemesi, hipomagnezemi, magnezik tetani, buğday çayırı zehirlenmesi" gibi isimlerle de adlandırılan çayır tetanisi her yaşta, özellikle yüksek verimli hayvanlarda görülen dengesizlik, tetani ve kasılmalar ile karakterize bir yetmezlik hastalığıdır. 

Temelde magnezyum yetersizliği sebebiyle görülen çayır tetanisinin etiyolojisinde, potasyum ve sodyum konsantrasyonları da önem taşır. Magnezyum ihtiyacını artıran ve emilimi engelleyen faktörlerden birincisi, fakir meradan zengin meraya geçiştir. Yüksek süt verimi, proteince zengin yemlerin sindirilmesi sırasında aşırı amonyak oluşumu, rasyonda fazla potasyum bulunması, meralarda amonyaklı gübrelerin kullanımı, kötü hava koşulları ve son olarak hayvanların tamamen veya kısmen aç bırakılması oluşumunda etkilidir.

Çayır Tetanisi Nasıl Anlaşılır?

Hastalığın tanısını koyabilmek bir derece kolaydır. Mevsim dolayısıyla yeşil çayırlarda otlayan sığırlarda görülen ani ölümler veya süt verme döneminin erken aşamasındaki hayvanların filizlenme dönemindeki bitkilerle beslenmesi ve karakteristik semptomlarla anlaşılır. Bu karakteristik semptomlar hastalığın evrelerine göre değişir. Genellikle; hayvanın durgunlaşması, yüz ve kulak kaslarında seğirmeler, böğürmeler, titremeler, ağız köpürmesi, alt-üst çenenin birbirine çarpması, ağzın köpürmesi, iştahsızlık, süt veriminde düşüş ve körlük görülür.


Subakut formda, hayvanlarda duyarsızlık, kol ve bacak hareketlerinde azalma mevcuttur. Spazmotik ürinasyon ve sık sık defekasyon vardır. Daha sonraki aşamada omuz başlarında önce yumuşak kasılmalar ve artından muskuler kasılma görülür. Kronik formda ise belirtiler karakteristik değildir. Sağlıklı ve hasta sığırların kan serumundaki Mg miktarlarına bakılır;
- Normal serumda 1,8-3,2 mg/dl,
- Hafif hipomagnezemide 1,2-1,8 mg/dl,
- Şiddetli hipomagnezemide 1,2 mg/dl’den azdır.

Korunma ve Sağaltım

Korunma için hayvanları meraya çıkarmadan önce bitkilerin iyice olgunlaşması, en azından hızlı büyüyen bitkilerin 15 cm. uzunluğa gelmesi beklenmelidir. Otlatmayı ertelemek, merada erken otlatmadan doğacak baskıyı azaltarak, toprağın nemlenmesine ve daha verimli olmasına neden olacaktır. Koruma da izlenecek en yararlı yöntem, yüksek riskli meralarda gezen hayvanları magnezyum içeren mineral miksleri ile ve konsantre yem ile desteklemektir. Hayvanlara, çayırda iken ağız yolu ile 60 g/gün magnezyum oksit (MgO) verilmesi koruyucu etki yapar.

Sağaltımda, kalsiyum ve magnezyum tuzlarının değişik karışımları uygulanır. Sağaltımda başarı, klinik belirtilerin görülmesini takiben geçen zamanla orantılı olarak azalır ve zaman geçtikçe dönüşü olmayan bozukluklar şekillenir. Bu nedenle sağaltılan hayvanların %30 kadarı ölebilir. Sağaltıma %20’lik kalsiyum-glukonat’tan, damar içi 750-1500 ml verilerek başlanır. Eğer ihtiyaç olursa buna ilaveten 300 ml magnezyum sülfat verilir. Hipomagnezemi tek başınaysa %10-15’lik magnezyum sülfat’tan 200-500 ml, damar içi veya deri altı uygulanabilir. Bu uygulama kalsiyum ile birlikte veya yalnız başına yapılabilir. Sağaltımdan sonra kalsiyum ve magnezyum seviyelerinin normal seviyelere dönmesinin uzun zaman alacağı unutulmamalıdır.

Kaynaklar:
Apaydın AM. 1999. Metabolizma Hastalıkları, Evcil Hayvanlarda Doğum ve İnfertilite. Ankara.
Şehu A. 2020. Çayır tetanisi, AÜVF Öğrenci ders notu. Ankara.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder