Büyükbaş ruminantlarda beyaz kas hastalığı - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Büyükbaş ruminantlarda beyaz kas hastalığı


Beyaz kas hastalığı, selenyum ve E vitamini eksikliği sonucu oluşan, dünyanın birçok ülkesinde önemli ekonomik kayıplara neden olan ve iskelet kasları, kalp kası ve diaframada dejenerasyon meydana getiren bir noksanlık hastalığıdır. Bütün evcil hayvanlarda rastlanabilir.

Beyaz Kas Hastalığının Etiyolojisi

Türkiye’de özellikle Orta Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygın şekilde görülmektedir. Beyaz kas hastalığının etiyolojisinde en önemli etken vitamin E ve selenyum noksanlığı olup, hastalık bunların antioksidatif etkilerindeki yetersizlik yer almaktadır. Yetersizlik sonucunda Hücre membranında toksik peroksitlerin birikimi artar. Alışılmamış kassal çalışma sonucunda kas fibrillerinde nekroz ve kopmalar ortaya çıkar. Bu hastalık, uzun süren kış besleme programına alınan ya da tek taraflı ve selenyumca yetersiz (0,02 ppm’den daha az) rasyonla beslenen büyükbaş ruminantlarda görülebilir. Özellikle uzun zaman uygun olmayan depolama koşullarında tutulmuş yem maddelerinde vitamin E kaybı fazla olmakta ve çoklu doymamış yağ asitlerinin oksidasyonu da artmaktadır.

Klinik Bulgular

Hastalığın iki tipi vardır; birincisi, hastalığın doğuştan olan tipidir, bu tipte buzağılar ölü doğarlar ya da doğumdan sonra birkaç gün içinde emerken ya da koşarken aniden ölürler. Doğuştan hasta olan hayvanlar ayağa kalkıp annelerini ememezler, başlarını düzgün tutamazlar, solunum güçlüğü çekerler ve dolayısıyla kolostrum alamazlar. Kalp kaslarındaki distropi nedeniyle akut kalp yetmezliğinden birkaç saat içinde ölürler. İkinci tip, doğumdan sonra gelişir ve doğumu izleyen 1–4. aydan itibaren ortaya çıkar. Subakut şekli daha yaşlı danalarda ve bir yaşlı sığırlarda iskelet kaslarında distropi şeklinde rastlanır. Hastalıklı kaslardaki fonksiyon kaybına paralel olan hareket bozuklukları temel klinik bulguları oluşturur. Harekette isteksizlik, sırtın kambur duruşu, ön ve arka ayaklarda tutukluk nedeniyle yürüme ve ayağa kalkmada zorlanma gözlenir.

Beyaz kas hastalığı bulunan (A) ve sağlıklı (B) kas dokusu

Hastalıklı kaslar boydan boya ya da kısmi olarak solgun beyaz ve granüler yapıda olup, balık eti görünümündedir. Bitişik kas lifleriyle renk farkları göze çarpar. Kaslarda görülen semptomlar bilateral ve simetrik şekillenir. Özellikle skapula, humerus, femuru kapsayan kaslar, sırt boyun ve kalp kası fazla etkilenen yerlerdir. Kas tellerinde hiyalin dejenerasyonu ve kireçlenmeler oluşabilir. Sığırlarda normal CPK (kreatin fosfokinaz) düzeyi yaklaşık 25 IU/L düzeyinde olup, akut muskuler distropisi olan hastalıklı hayvanlarda 1000 IU/L’nin üzerine kadar çıkabilir.

Sağaltım ve Korunma

Buzağılarda günlük vitamin E gereksinimi 20 mg ve selenyum gereksinimi 0,25 mg düzeyindedir. Hastalığın bütün formlarının sağaltımında selenyum ve vitamin E tamamlaması yapılır. Selenyum 0,1 mg/kg, Vitamin E 1,36 IU/kg dozunda derialtı yapılır. Tek doz hızlı bir iyileşme sağlar, yanıt yaklaşık 24 saat içinde alınır. Ancak bazı olgularda 1-2 hafta ara ile doz tekrarlanır. Fakat uygulama sayısı ikiyi geçmemelidir, aşırı doz selenyum, zehirlenmelere neden olabilir.

Korunma için selenyum ve vitamin E tamamlaması yapılır. Hastalığın yaygın olduğu bölgelerde gebe ineklere doğumdan 2 ay önce 0,05 mg/kg dozunda selenyum ve 1500-2000 IU vitamin E enjeksiyonu yapılır. Gebe ineklerin rasyonunda selenyum miktarı 1 ppm civarında olmalı ve vitamin E kaynakları eklenmelidir. Diğer minerallerin yüksek konsantrasyonlarının (kalsiyum, kükürt, bakır vb.) selenyumun ince bağırsaktan absorbsiyonunu azaltır. Ayrıca çoklu doymamı yağ asitlerini yüksek miktarda içeren rasyonlar ya da vitamin C, beta-karoten ve vitamin E yetersizliğinin selenyum gereksinimini arttıracağı unutulmamalıdır.

Kaynaklar:
Anonim. 2020. Yetersiz beslenme ve iz element eksiklikleri. vetkontrol.tarimorman.gov.tr. Web sitesi.
Batmaz M. 2014. Siverek bölgesinde koyunlarda selenyum, bakır ve çinko seviyelerinin araştırılması. Şanlıurfa.
Damak M, Karataş F, Gül Y, Kızıl Ö. 2002. Besi sığırlarında selenyum ve e vitamini yetersizliğinin araştırılması. Elazığ.
Mehdi Y, Dufrasne I. 2016. Selenium in cattle: a review. Belgium.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder