Sığırlarda suni tohumlama - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

Sığırlarda suni tohumlama


Uygun yöntem ve tekniklerle erkek hayvandan alınan spermanın muayenesi yapılıp, belli işlemlerden geçirildikten sonra dişi hayvana, uygun zaman aralığında uygun yöntem ve teknik ile verilmesi işlemine suni tohumlama (yapay tohumlama) denir. Resmî gazetede yayınlanan “Suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi faaliyetleri hakkında yönetmelik” uyarınca; çift tırnaklı, tek tırnaklı ve diğer memeli hayvanlarda suni tohumlamayı, bakanlıkça düzenlenen kursta başarılı olan veteriner hekim, veteriner hekim sorumluluğunda veteriner sağlık teknisyeni veya veteriner sağlık teknikerleri yapabilir.

Hayvansal üretimin artırılmasının bugün için geçerli iki yolu vardır. Bunlar; birim başına düşen verimi artırmak ve yüksek verimli ırkların devamlılığını sağlamaktır. Suni tohumlama bunları sağlamak için kullanılabilecek en ekonomik ve etkili yolların başında gelir. Bu metot, üstün genetik yapılı boğa satın alma ve besleme maliyeti olmaksızın mevcut genetik yapının iyileşmesini mümkün kılar. Hastalık taşımayan damızlık erkek hayvanlardan alınan spermalar sayesinde çiftleşme ile geçen hastalıkların önüne geçmek mümkündür. Ayrıca ineğin verim dışındaki eksikleri de suni tohumlamayla tamamlanabilir (meme başı uzunluğu, ayak basış bozuklukları, kalça yüksekliği, memelerin vücuda bağlanış biçimi gibi).

Suni Tohumlamanın Yararları Nelerdir?

• Üstün genetik yapılı bir erkek damızlıktan daha fazla yararlanabilmek mümkün hale gelir. Doğal yoldan çiftleştirmeyle bir boğa yılda 200-250 inek tohumlayabilirken, bu sayı suni tohumlama ile 50 binleri bulabilir.
• Yetiştiricilerin erkek damızlık satın alma ve besleme maliyetleri ortadan kalkar. Daha ekonomik bir yöntemdir.
• Yüksek genetik yapılı ırkların büyük cüsseli boğaları ile küçük cüsseli inekler ve düveler arasındaki çiftleşme problemi ortadan kalkar.
• Suni tohumlama uygulamasıyla doğan aşımla bulaşan (brucellosis, trichomoniasis, leptospriosis, tuberculosis gibi) hastalıkların yayılması önlenmiş olur.
• Üretimde kullanıla damızlık ineklerin döl verimleri kontrol altına alınmış olur, böylece düzenli süt üretimi sağlanabilir.
• Damızlık boğaların kullanılma süresini uzatır. Damızlık ineklerin fazla kullanılması veya elden erken çıkarılması da önlenir. 
• Suni tohumlama uygulaması yapılan bir işletmede ineklerin ne zaman kızgınlık gösterdiği ve ne zaman tohumlama yapıldığı izlenir; gebelik olup olmadığı kontrol altında tutulur. Böylece olası üreme sorunları daha çabuk tespit edilebilir.
• Östrus senkronizasyonu uygulanan büyük işletmelerde aynı zamanda tohumlama yapılabilmesine olanak sağlar.

İnekler Ne Zaman Tohumlanır?

Kızgınlık, düve ve ineklerin çiftleşme isteği gösterdikleri dönem olarak tanımlanır. Bu dönemde dişi boğayı kabul eder ve döllenmeye hazır yumurtanın bırakılır. Kızgınlık sığırlarda başladıktan sonra 8-18 saat devam eder ancak bu süre inekten ineğe değişir. Hayvan gebe kalmazsa 18 ila 24 gün arasında (ortalama 21 gün) tekrar kızgınlık görülür. İnek veya düvenin kızgınlık döneminde olduğunu gösteren belirtiler;
- Diğer hayvanların üzerine atlaması veya başka hayvanların üzerine atlasına izin vermesi,
- Vulvanın (üreme organının görünen dış kısmı) kızarmış ve ödemli olması,
- Vulvadan yumurta akı benzeri bir akıntının (çara) gelmesi,
- Sık sık kuyruğunu kaldırması ve hareketliliğinin artması,
- Yem tüketiminin azalması ve süt veriminin düşmesi,
- Geceyi ayakta geçirmesi ve böğürmesidir.

İneklerde atlama ve atlanmasına izin verme davranışı

Kızgınlığı belirlemek için sürü içerisindeki hayvanların sık sık gözlemlenerek kontrol altına alınması, daha kolay tespit edilmesini sağlar. Kızgınlığın gözlenmesi için en ideal zaman, işletmede işlerin en az olduğu ve sürünün en sakin ve bir arada olduğu zamandır. İnekler genellikle sabaha doğru kızgınlıklarını belli etmeye başlarlar. Kızgınlığın en güvenilir ve açık belirtisi diğer ineklerin üzerine atlaması veya kendi üzerine atlayan ineklere izin vermesidir. Bu davranış çoğunlukla akşam saat 18:00 ile sabah saat 6:00 arasında gerçekleşir. Bu nedenle kızgınlık gözlemi gün içinde 3 defa olmalı ve ilk gözlem mutlaka sabah saat 8:00'dan önce yapılmalıdır.  Kapalı yerlerde kızgınlık zor fark edilir, gün ışığında kızgınlık belirtileri daha kolay anlaşılır.

Tohumlama için en uygun zaman, kızgınlığın başlamasından sonraki 6-10. saatler arasıdır. Sabah saatlerinde kızgın olduğu saptanan ineklerin öğleden sonra ve akşama doğru; akşam kızgın olduğu belirlenen ineklerin ise ertesi gün sabah tohumlanması doğru ve en pratik çözüm yoludur. Kızgınlık başlangıcı tespitinde esas olan davranış, hayvanın durma refleksi göstermesidir. Diğer bir ifadeyle, diğer hayvanların üzerine atlamasına izin vermesidir. Kızgınlıktan 2-3 gün sonra vulvadan kanlı bir akıntı gelmesi, artık kızgınlığının geçtiğinin işaretidir ve hayvanda gebeliğin meydana gelip gelmediğiyle bir ilgisi yoktur.

Suni tohumlama tekniği

Suni tohumlama yapılan ineğin tohumlama tarihi mutlaka kaydetmelidir. Gebe kalan hayvanın ne zaman doğum yapacağı tohumlama tarihinden belli olur ve doğum öncesi hazırlıklar buna göre yapılır. İnek normal doğum yaptıktan sonra en az 60 gün geçmeden (yani iki kızgınlığı savmadan) yeniden tohumlama yapılmamalıdır. Eğer güç doğum olmuşsa en az 90 gün bekleyip sonra tohumlama yaptırılmalıdır.

Suni Tohumlamada Nasıl Başarılı Olunur?

Sağlıklı bir inek tohumlandıktan yaklaşık 280 gün (9 ay 10 gün) sonra bir yavru verir. Üreme verimliliği için hedef, damızlık ineklerde iki doğum arası sürenin 12 ay olmasıdır (yılda bir buzağı).  Bu sürenin 13-14 aya uzaması verimde kayıplara neden olur. Sağlıklı ve düzenli döl verimi için bazı hususlara dikkat etmek gerekir.

• Tohumlamaya başlanacak düvelerin gelişimlerini yeterince tamamlamış olmaları gereklidir. Gelişimi tamamlanmadan gebe kalan genç düvelerin büyümeleri yavaşlar ve güç doğum yaparlar. Süt verimlerinde de kayıp meydana gelir. Kültür ırkı ve kültür ırkı melezi düvelerin ilk tohumlama yaşı aşağıdaki tabloda verilmiştir.


• İneklerde gebe kalmayanlar veya kızgınlık göstermeyenler takip edilmelidir. Kızgınlık göstermemenin en önemli sebeplerinden biri beslenme hatalarıdır. Damızlıkta kullanılacak ineklerden düzenli döl alabilmek için kızgınlıktan doğuma kadar özenle beslenilmelidir.
• Yetiştiriciler ineklerin kızgınlık belirtilerini dikkatle takip etmeli ve veteriner hekime zamanında tohumlatmalıdır. Kızgınlıkta olmayan bir ineğin tohumlamadan sonra gebe kalması mümkün değildir. 
• Doğumun ardından 2-3 kızgınlık geçtikten sonra (yaklaşık 45-60 gün) hayvan kızgınlıktayken tohumlanma yapılmalıdır. Güç doğumlardan sonra suni tohumlamadan yapılmadan 90 gün beklenilmesi gereklidir. Eğer inek düşük yapmışsa ilk iki kızgınlık devresi geçtikten sonra üçüncü kızgınlıkta tohumlanması uygundur.
• Kızgınlık başlangıcından sonraki 10 saat içinde tohumlama yapılması önemlidir. Bundan sonraki süreçte gebe kalma oranı, zamandaki gecikmeyle orantılı olarak düşecektir. Vulvadan kanlı bir akıntı gelmesi kızgınlığın bittiğinin habercisidir. Tohumlama yapılsa da inek gebe kalmayacaktır.
• İneğiniz sağlıklı görünüyor, kızgınlık belirtileri gösteriyor ve zamanında tohumlanmasına rağmen gebe kalmıyorsa ineğin üreme organlarında bir hastalık olabileceği akla gelmelidir. Böyle durumlarda mutlaka bir veteriner hekime danışmalısınız.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder