COVID-19 pandemisi ve evcil hayvanlar - Onur Çelikörs
Kedi Köpek Süt Sığırı At

COVID-19 pandemisi ve evcil hayvanlar


Hayvanlardan insanlara veya insanlardan hayvanlara doğal koşullar altında bulaşabilen hastalıklar zoonoz olarak tanımlanır. Virüs kaynaklı zoonozlar, insanlara direkt (ısırma, kontakt, solunum vb.) veya vektörler (sivrisinek, kene vb.) aracılığıyla bulaşır. Kuduz ve domuz gribi zoonotik hastalıklara örnek olarak verilebilir. Koronavirüsler oldukça geniş bir virüs ailesidir. Koronavirüs enfeksiyonları hem hayvanlarda hem de insanlarda yaygındır ve bazı koronavirüs türleri zoonotiktir, yani hayvanlar ve insanlar arasında bulaşabilirler. Bazı koronavirüsler insanlarda soğuk algınlığına benzer hastalıklara neden olurken bazıları belirli hayvan türlerinde hastalığa neden olurlar. 

Koronavirus buzağılar için akut seyirli bir ishal etkenidir. İnce bağırsak ve kolondaki epitel hücreleri virüse duyarlıdır, enfeksiyonda villus epitellerinde kayıplar meydana gelir. Köpeklerin koronavirüs enfeksiyonu gastroenteritis ile karakterizedir, bağırsak villuslarında atrofiye neden olur, ishal en önemli bulgusudur. Koronavirüs, kedilerde ise FIP (Feline Infectious Peritonitis) etkenidir. FIP; yüksek ateş, anoreksi, karında şişlik ve gözde renk değişimiyle kendini belli eden bir hastalıktır, ancak klinik belirtilerle teşhis koymak mümkün değildir. Prognoz genellikle kötüdür, ölüm çoğunlukla beş hafta içinde gerçekleşir. Hayvanları enfekte eden bu koronaviruslar insanları enfekte edemezler. 

Hayvanlar COVID-19'u insanlara bulaştırabilir mi?

Hayvanları enfekte eden bazı koronavirüsler zoonoz karakterli olup insanlara da bulaşabilir, ancak bu çok nadiren görülen bir durumdur. Yarasalardan insanlara bulaştığı düşünülen COVID-19'un artık hayvanlardan değil, insandan insana bulaşarak yayıldığı görülmektedir. COVID-19 insandan insana öksürme, hapşırma ve konuşma yoluyla ortaya çıkan damlacıklar yoluyla yayılır. Şu anda, hayvanların COVID-19 etkeninin yayılmasında önemli bir rol oynadığına dair kanıt bulunmamaktadır. Mevcut bilgiler hayvanların COVID-19'u insanlara yayma riskinin çok az olduğunu düşündürmektedir.

İnsanlar COVID-19'u hayvanlara bulaştırabilir mi?

COVID-19 etkeni hakkında her gün yeni bilgiler öğrenmeye devam ediyoruz, araştırmalarda insanlardan hayvanlara COVID-19'un yayılabileceği görülüyor. Ancak dünya çapında kediler ve köpekler de dahil olmak üzere az sayıda evcil hayvanda COVID-19'lu kişilerle yakın temastan sonra vaka bildirilmiştir. Enfekte olan hayvanlar hastalık belirtileri gösterebilirler veya herhangi bir semptomları olmayabilir. Hastalığı bildirilen evcil hayvanların çoğunun sadece hafif semptomlarla hastalığı geçirdikleri görülmüştür. Deneysel enfeksiyonlarda kedilerin COVID-19'a köpeklerden daha duyarlı oldukları ve diğer kedileri hızla enfekte ettikleri belirlenmiştir. Enfekte olan kedilerin ise bağışıklık kazanarak yeniden enfekte olmadıkları görülmüştür, ancak koruyucu etkinin ne kadar devam edeceği henüz bilinmemektedir.


Evcil hayvanınız varsa ne yapmalısınız?

COVID-19'un hayvanları nasıl etkilediği hakkında daha fazla şey öğrenene kadar, evcil hayvanları olası bir enfeksiyondan korumak için insanlarla olan ilişkilerinizde olduğu gibi davranmanız gereklidir. COVID-19'lu kişilerin virüsü hayvanlara yayma riski olduğu için, evcil hayvan sahiplerinin evcil hayvanlarının evlerinin dışındaki insanlarla etkileşimini sınırlamaları gereklidir. Kedileri mümkün olduğunca ev içerisinde tutun ve dışarıda serbestçe dolaşmalarına izin vermeyin. Çok sayıda insanın toplandığı halka açık yerlerde evcil hayvanları dolaştırmaktan kaçının. Evcil hayvanlara maske takmayın, bu onlara zarar verebilir. Virüsün insanlara evcil hayvanların derisinden veya kılından bulaşabileceğine dair henüz bir kanıt bulunmamaktadır. Evcil hayvanınızı kimyasal yüzey temizleyiciler, el dezenfektanı ya da kolonya gibi maddelerle silmeyin veya yıkamayın.

COVID-19 hastasıysanız veya hasta olduğunuzdan şüpheliyseniz, tıpkı insanlarla olduğu gibi evcil hayvanlarınızla ve diğer hayvanlarla teması kısıtlamalısınız. Mümkünse, hastayken evinizdeki başka birinin evcil hayvanlarınıza bakmasını sağlamalısınız. Evcil hayvanınızla sarılma, öpüşme, yiyecek paylaşma ve aynı yatakta uyuma gibi davranışlardan kaçınmalısınız. Hastayken evcil hayvanınıza bakmanız veya yanında olmanız gerekiyorsa mutlaka maske takın. Onlarla etkileşime girmeden önce ve sonra ellerinizi yıkamayı ihmal etmeyin.
Yayını paylaş:
author

Hakkımda

Ben Veteriner Hekim Onur Çelikörs, 1989 yılında Ankara'da dünyaya geldim. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden 2011 yılında mezun oldum ve yüksek lisansımı 2014 yılında Zootekni Anabilim Dalı'nda tamamlayarak Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı aldım. Askerlik görevimi yerine getirdikten sonra, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nde başladığım Veteriner Hekimliği eğitimimi 2020 yılında tamamladım. Bu web sitesinde hayvan sağlığı ve hayvansal üretim konularında yazılarımı yayınlıyorum.

0 yorum:

Yorum Gönder